ERTMS: Składniki systemu działają, ale trzeba poprawić szczegóły

Jak informuje Urząd Transportu Kolejowego (to właśnie przy jego prezesie działa Grupa), tematem rozmów na ostatnim, czternastym już posiedzeniu (1 lipca br.) było m. in. wdrażanie łączności GSM-R. Nie wszędzie przebiega ono bez zgrzytów. – Wskazane były (…) problemy związane z użytkowaniem systemu GSM-R, m. in. konieczność przełączania systemów łączności, czasowy brak możliwości prowadzenia łączności podczas logowania do sieci, problemy przy zmianach obszarów działania GSM-R oraz trudności wynikające z aktualizacji oprogramowania – wymienia UTK. W ocenie regulatora należy wspólnie z przewoźnikami przeprowadzić uzupełniającą analizę ryzyk eksploatacyjnych na podstawie dotychczasowych doświadczeń z eksploatacji systemu.

? GSM-R miał usprawnić łączność na kolei.

Tymczasem pierwsze miesiące eksploatacji pokazują, że wyzwań nie brakuje: od problemów z logowaniem do sieci po przełączanie między systemami.

Co zgłosili przewoźnicy i co dalej z cyfrową łącznością? ⬇️

?https://t.co/BhfL8tEl7E… pic.twitter.com/nr26WAQsUo

— CyberDefence24 (@CyberDefence24) July 6, 2026

Inną omawianą sprawą były niektóre praktyczne aspekty funkcjonowania czynnych już systemów ETCS. „Jeden z wiodących producentów systemów ETCS” (UTK nie wskazuje, o jaką firmę chodzi) zwrócił uwagę, że dotychczasowa prezentacja sekcji bezprądowych na pulpicie maszynisty (wskaźniki: We8 i We9) jest częściowo niewłaściwa i może prowadzić do błędnej interpretacji przez maszynistę. Uczestnicy zebrania postanowili zebrać opinię środowiska maszynistów, która ma pomóc w wypracowaniu jednolitych standardów implementacji tych wskaźników.

PKP PLK: Usterki? Rzadkie i bez znaczenia dla ruchu

Jak odnosi się do tych kwestii zarządca infrastruktury? – System GSM-R po kilku miesiącach funkcjonowania w rozszerzonej skali w pełni realizuje zakładane zadania i funkcjonuje stabilnie pod względem technicznym – zapewnił w odpowiedzi na nasze pytania Piotr Hamarnik z zespołu prasowego PKP PLK. Od czasu uruchomienia systemu na większym obszarze spółka – według naszego rozmówcy – nie odnotowała awarii na dużą skalę, a dalsze wdrażanie przebiega zgodnie z założeniami. – Pojedyncze awarie były usuwane sprawnie i nie miały istotnego wpływu na ruch pociągów dzięki ciągłej dostępności technicznych zasobów radiołączności VHF 150 MHz, a także funkcjonującej nowej wersji systemu SERWO, umożliwiającej sprawne wydawanie rozkazów cyfrowych z aktualnymi informacjami dla maszynistów, które to informacje od 1 lipca 2026 są już pobierane w sposób cyfrowy w czasie rzeczywistym – uzupełnia przedstawiciel PLK.

Hamarnik przyznaje, że na ostatnim posiedzeniu Grupy Użytkowników ERTMS przewoźnicy zgłosili „pojedyncze przypadki problemów związanych z przełączaniem systemów łączności”. – Po zebraniu opinii użytkowników ERTMS, m. in. w temacie standardu implementacji wskaźników We8 i We9, przeanalizujemy i rozważymy, w jakim zakresie będzie niezbędne wprowadzenie zmian w wymaganiach dla implementacji systemu ERTMS – zapewnia.

Problemy po stronie przewoźników

Każde zdarzenie eksploatacyjne związane z działaniem systemu jest monitorowane przez ekspertów spółki. Część trudności wynika – jak podkreśla Hamarnik – z przyczyn niezależnych od PKP PLK. – Występujące problemy, zidentyfikowane już na etapie eksploatacji wstępnej, dotyczą przede wszystkim niewystarczającego wyposażenia części pojazdów trakcyjnych w sprawne terminale kabinowe przez niektórych przewoźników oraz braku terminali u części kierowników pociągów – zaznacza.

– Niemniej pozytywnie oceniamy funkcjonowanie systemu GSM-R. Jego wdrożenie przyczyniło się m. in. do znaczącej poprawy komfortu pracy na posterunkach ruchu poprzez ograniczenie hałasu oraz zwiększenie skuteczności komunikacji pomiędzy pracownikami prowadzącymi ruch kolejowy a maszynistami – wylicza korzyści przedstawiciel zarządcy.

GSM-R przyspieszy pociągi na CMK za nieco ponad rok

PKP PLK starają się przy tym przyspieszać wdrażanie systemu GSM-R, działając równocześnie w kilku obszarach. – Pod koniec 2025 r. podpisano ugodę z dotychczasowym wykonawcą, który dokończy najbardziej zaawansowane prace na wybranych liniach kolejowych. Jednocześnie trwają przygotowania i rozstrzyganie przetargów na budowę infrastruktury wieżowej oraz światłowodowej. Dzięki tym działaniom planujemy wybudować i oddać do eksploatacji system GSM-R na około 8 tys. km linii kolejowych do końca 2029 r. – zapowiada.

Efekty wspomnianej ugody jako pierwsi mają odczuć pasażerowie pociągów jadących Centralną Magistralą Kolejową. Od grudnia 2027 r., dzięki uruchomieniu GSM-R i powiązanego z nim systemu kontroli ETCS poziomu 2, pociągi EIP (popularne Pendolino) mają przyspieszyć na magistrali ze 160 do 250 km/h. Więcej na temat szczegółów inwestycji na CMK pisaliśmy ostatnio tutaj oraz tutaj.

– Należy podkreślić, że system GSM-R zapewnia bezpieczną, niezawodną i nowoczesną łączność pomiędzy maszynistami, dyżurnymi ruchu oraz pozostałymi uczestnikami procesu przewozowego. Stanowi również niezbędny element dla dalszego rozwoju systemu ETCS oraz wdrażania Europejskiego Systemu Zarządzania Ruchem Kolejowym (ERTMS), przyczyniając się do zwiększenia poziomu bezpieczeństwa, interoperacyjności i efektywności transportu kolejowego – przypomina Hamarnik.

Jak ułatwić komunikację maszynista – kierownik?

Na spotkaniu zespołu poruszono też temat usprawnienia procesu wykonywania testów kompatybilności ESC i RSC oraz autoryzacji pojazdów po modernizacji. – Prezes UTK przedstawił propozycję wykonywania testów dla składników interoperacyjności lub konfiguracji reprezentatywnej, co przyśpieszy dopuszczanie pojazdów do eksploatacji – informuje regulator.

Uczestnikom zaprezentowano ponadto rozwiązanie implementacji funkcjonalności równoległej pracy systemów VHF i GSM-R w radiotelefonach kabinowych GSM-R/VHF. – Rozwiązanie zakłada obsługę obu systemów z poziomu jednego wspólnego manipulatora. Dzięki temu łatwiejsza jest komunikacja między maszynistą a kierownikiem pociągu – wyjaśnia UTK. Jego wdrożenie wymagałoby jednak wykazania, że dodatkowe funkcje nie wpływają negatywnie na działanie GSM-R. Nie jest też na razie jasne, czy byłaby konieczna ponowna certyfikacja składnika interoperacyjności. – Zdaniem UTK modyfikacja nie wpłynie na zasadnicze cechy konstrukcyjne pojazdu i nie będzie wymagała nowego zezwolenia na dopuszczenie do eksploatacji – deklaruje urząd.

Warto przypomnieć, że PKP PLK zamierzają stopniowo odchodzić od wdrażania łączności GSM-R na rzecz systemu nowszej generacji – FRMCS. GSM-R nie powstanie więc na wszystkich liniach, które planowano nim objąć jeszcze przed dekadą.