Przewozy towarowe: Ostra zima – więcej węgla, mniej kruszyw. Ogólne spadki

W pierwszym kwartale 2026 r. koleją przewieziono ponad 51,5 mln ton ładunków. Praca przewozowa wyniosła prawie 13,4 mld tonokilometrów, czyli o 0,6% więcej niż w pierwszych trzech miesiącach roku 2025. Wzrosła też średnia odległość przewozu jednej tony ładunku, która przekroczyła 260 km (wobec 255 km w I kwartale 2025 r.).

Węgiel na razie wzrósł, ale długofalowo spada

Według danych Urzędu Transportu Kolejowego początek 2026 r. przyniósł spadek masy towarów przewiezionych koleją o 1,3% rok do roku. Jak ocenia regulator, wynika to głównie z ograniczenia przewozów kruszyw wykorzystywanych w budownictwie. Długa i surowa (jak na ostatnią dekadę) zima spowodowała za to wzrost przewozów węgla kamiennego. Obie grupy towarowe odpowiadają łącznie za ponad połowę przewiezionej masy. – Struktura przewozów kolejowych pozostaje silnie związana z kondycją sektorów surowcowych i energetycznych. Wzrost przewozów węgla oraz produktów rafinacji ropy naftowej podkreśla wysokie znaczenie kolei dla bezpieczeństwa energetycznego i zaopatrzenia przemysłu. Jednocześnie spadek przewozów kruszyw i pozostałych produktów górnictwa pokazuje, jak silnie na wyniki kolejowych przewozów towarowych wpływają sezonowe wahania aktywności w budownictwie – komentuje prezes UTK dr hab. inż. Ignacy Góra.

Węgiel jest ładunkiem, którego znaczenie w energetyce – i, co za tym idzie, przewozy – będą na dłuższą metę maleć. Wynik 16,9 mln ton jest wprawdzie wyższy niż w pierwszym kwartale 2025 r. (16,3 mln ton), ale o wiele niższy niż przewozy tej grupy w każdym z kwartałów lat 2016-2023. Z tego powodu – co podkreśla regulator – długoterminowa stabilność rynku wymaga stopniowego zwiększenia zróżnicowania struktury przewożonych ładunków, pozyskiwania nowych ich grup oraz dostosowania oferty do zmieniających się potrzeb klientów.

Trzy największe grupy towarowe to: węgiel kamienny, brunatny, ropa naftowa i gaz ziemny (16,9 mln ton, 32,76% pod względem masy), rudy metali i pozostałe produkty górnictwa i kopalnictwa (10,6 mln ton, 20,49%) oraz koks, brykiety, produkty rafinacji ropy naftowej i gazy wytwarzane metodami przemysłowymi (7,6 mln ton, 14,84%). Jak łatwo policzyć, odpowiadają one łącznie za 68,09% przewiezionej koleją masy.

Intermodal rośnie w siłę

Coraz większy udział towarów nieidentyfikowalnych (czwarte miejsce, 11,55%) oznacza zaś, że coraz większa część towarów przewożona jest z użyciem jednostek intermodalnych, głównie kontenerów. Dalsze miejsca zajmują: metale i wyroby metalowe (ponad 2,6 mln ton, 5,1%), chemikalia i wyroby chemiczne (prawie 2,5 mln ton, 4,8%), produkty rolnictwa, łowiectwa, leśnictwa, rybactwa i rybołówstwa (1,3 mln ton, 2,6%), wyroby z pozostałych surowców niemetalicznych (0,8 mln ton, 1,6%), produkty spożywcze, napoje i wyroby tytoniowe (ponad 0,6 mln ton, 1,3%) oraz surowce wtórne i odpady komunalne (0,6 mln ton, 1,2%).

Poszczególne grupy ładunków różnią się typowymi odległościami przewozu. W pracy przewozowej największy udział ma więc grupa, która pod względem masy zajmuje dopiero trzecie miejsce (koks, brykiety, produkty rafinacji ropy naftowej, gazy wytwarzane metodami przemysłowymi – 2,9 mld tonokm, 21,9%). Za 20,2% wykonanej w pierwszym kwartale pracy przewozowej odpowiadają przewozy rud metali i pozostałych produktów górnictwa i kopalnictwa (ponad 2,7 mld tonokm). Niewiele mniejszy był udział węgla kamiennego i brunatnego, ropy naftowej oraz gazu ziemnego (19,8%, niespełna 2,7 mld tonokm). Wspomniane towary nieidentyfikowalne, w tym – intermodal, zajęły miejsce czwarte (14,5% i ponad 1,9 mld tonokm).

Zima nie sprzyjała przewozom kruszyw

Spadek masy był największy w grupie rud metali i pozostałych produktów górnictwa. Obejmuje ona przede wszystkim kruszywa wykorzystywane w budownictwie, których na początku 2026 r. przewożono mniej z powodu zimowego ograniczenia prac budowlanych (w tym roku zaostrzonego dodatkowo przez silne mrozy). Spadek wyniósł ponad 3 miliony ton.

Największy wzrost masy (o ok. 700 tysięcy ton) odnotowano w przewozach grupy koksu, brykietów, produktów rafinacji ropy naftowej oraz gazów wytwarzanych metodami przemysłowymi. – Na ten wynik wpływ miały przede wszystkim zwiększone przewozy podgrupy produkty rafinacji ropy naftowej (+21,1%). Wynik ten może wskazywać na zwiększone zapotrzebowanie na paliwa płynne wykorzystywane zarówno w transporcie, jak i w sektorze przemysłowym – wskazuje UTK.

Przewozy coraz bardziej międzynarodowe

Urząd poddał analizie także kierunki przewozów towarów. Za 61,9% rynku pod względem masy odpowiadały przewozy krajowe, 14,5% stanowił eksport, 19,5% – import, a 4,1% – tranzyt. W pracy przewozowej, za sprawą dłuższych tras przewozów międzynarodowych, ich udział był wyższy (przewozy krajowe – 51,7%, eksport – 15,9%, import – 23,3%, tranzyt – 9,1%). W eksporcie dominowały koks, paliwa oraz węgiel (łącznie blisko 45% masy), a w imporcie – towary nieidentyfikowalne (24,7% masy), których pozycja była silna również w tranzycie (29,7% masy) i eksporcie (23,8% masy).

– Wzrost przewozów węgla oraz produktów rafinacji ropy naftowej w I kwartale 2026 r. nie zrekompensował spadku przewozów kruszyw wykorzystywanych w budownictwie. Przełożyło się to na nieznaczne obniżenie masy ładunków przewiezionych ogółem. Sytuacja na rynku kolejowym pozostaje w dużym stopniu uzależniona od aktywności sektorów budowlanego i energetycznego – diagnozuje prezes UTK. – Z drugiej strony wzrost pracy przewozowej przy spadku przewiezionej masy wskazuje na wydłużanie relacji transportowych oraz rosnące znaczenie przewozów międzynarodowych. Dane potwierdzają również istotną rolę Polski jako odbiorcy surowców dla przemysłu oraz ważnego korytarza transportowego w Europie – dodaje.