Zarząd PKP SA już nie chce POLSUWu. Kto kupi dokumentację?

Interpelację złożył poseł PiS Michał Moskal. – Jeszcze 24 lipca 2025 r. wiceminister Piotr Malepszak zapewniał w odpowiedzi na pierwszą interpelację posła Moskala (nr 9561), że resort „nie podziela opinii, że system POLSUW jest projektem przepadłym”, że PKP S.A. „dysponuje pełnią zasobów niezbędnych do kontynuowania projektu”, że istnieje zainteresowanie krajowych producentów oraz że „zasadnym wydaje się rozważenie wznowienia prac” z finansowaniem z NCBR, CEF Transport lub Europe’s Rail JU – przypomina poseł. Ówczesną interpelację oraz odpowiedź resortu opisaliśmy obszernie w tym tekście. Wcześniejszą historię POLSUWu przypomnieliśmy zaś tutaj.

MON nie widzi potrzeby

Jeszcze przed końcem roku nadzorowana przez resort spółka PKP SA zmieniła jednak zdanie. 1 grudnia 2025 r. jej zarząd podjął decyzję o nierozwijaniu opisywanej technologii. Wiceminister infrastruktury Piotr Malepszak tłumaczy taką decyzję brakiem perspektywy szybkiego wdrożenia rozwiązania POLSUW oraz brakiem możliwości pozyskania partnera technologicznego, który podjąłby się wyprodukowania zestawów kołowych oraz taboru.

– Decyzja ta wynikała także ze stanowiska przewoźników pasażerskich i przewoźnika towarowego z Grupy PKP, którzy wykazali, że w obecnej sytuacji geopolitycznej dalsze angażowanie się tych podmiotów we wsparcie dla rozwoju systemu POLSUW jest obarczone dużym ryzykiem, a wykorzystanie wagonów z tym systemem może nie przynieść zwrotu z inwestycji ze względu na wyższą cenę oraz większe koszty serwisu i utrzymania taboru z systemem POLSUW – dodaje Malepszak w odpowiedzi na interpelację. Również zdaniem Sztabu Generalnego Wojska Polskiego rozwój systemu automatycznej zmiany rozstawu kół „nie wpisuje się w bieżące potrzeby operacyjne Sił Zbrojnych RP”. Ministerstwo Obrony Narodowej nie rekomendowało więc wdrożenia systemu POLSUW dla celów militarnych.

Kontynuacja prac możliwa – ale na własną rękę

W dalszej części odpowiedzi wiceminister informuje o planowanej sprzedaży dokumentacji systemów SUW 2000 i POLSUW. Tymi właśnie planami tłumaczy fakt, że nie kontynuowano rozmów z potencjalnym dostawcą stanowiska przestawczego. Była nim firma Track Tec. Również negocjowanie współpracy badawczo-rozwojowej z jakąkolwiek inną firmą „mogłoby zostać poczytane jako niezachowanie równych warunków traktowania potencjalnych oferentów, którzy będą w przyszłości zainteresowani kupnem tej technologii”. Szczegóły dotyczące trybu planowanej sprzedaży ani spodziewanej kwoty transakcji nie zostały podane.

Track Tec – lub ktokolwiek inny – będzie mógł zatem kontynuować prace nad systemem POLSUW, ale już bez udziału PKP SA i dopiero po zakupie posiadanej przez spółkę dokumentacji. – Inicjatywa w tym zakresie musi należeć do podmiotu, który zakupi dokumentację i przeprowadzi proces przygotowania prototypów i dopuszczenia ich do eksploatacji – wskazuje Malepszak. Powołując się na informacje z Instytutu Kolejnictwa – który, jako placówka przez wiele lat zaangażowana we wdrażanie do eksploatacji systemu SUW 2000 (poprzednik POLSUWu), ma bogatą wiedzę dotyczącą zagadnień związanych z programem badań i dopuszczeń tego typu konstrukcji na terenie krajów, w których obowiązują wymagania Technicznych Specyfikacji Interoperacyjności – twierdzi, że trwają próby znalezienia finansowania transakcji przez potencjalnych kupców.

Instytut Kolejnictwa szuka partnerów. Wniosków o wsparcie nie było

– [Instytut Kolejnictwa] Wielokrotnie na spotkaniach i rozmowach w sprawie systemu POLSUW oferował możliwość wykorzystania swojego doświadczenia badawczego w ewentualnym projekcie, którego zadaniem byłoby wdrożenie do eksploatacji tej konstrukcji. Przykładem mogłyby tu być rozmowy z przedstawicielem PKP Linia Hutnicza Szerokotorowa Sp. z o. o. i firmy Kensus. Rolą Instytutu miało być przygotowanie programu/metodyki badań oraz wykonanie samych badań – kontynuuje wiceminister infrastruktury. Nawiązano współpracę z ekspertami ukraińskimi oraz litewskimi, którzy mieli pomóc w opracowaniu metodyk dla koniecznych badań na sieci szerokotorowej. Jak dotąd Instytut nie otrzymał jednak odpowiedzi zlecającej opracowanie takiego programu badań.

Nie składano też wniosków o dofinansowanie prac badawczo-rozwojowych nad systemem. Jak uzasadnia wiceminister, ogłoszony przez Komisje Europejską w 2025 r. konkurs na środki z instrumentu CEF, ani czerwcowy konkurs CEF Transport Reflow 2026 nie przewidywały priorytetu, do którego pasowałby rozwój technologii POLSUW. To samo stwierdziło ministerstwo w odniesieniu do programu SAFE. Dotacja ze środków Krajowego Planu Odbudowy nie wchodziła zaś w grę z powodu krótkiego czasu, jaki pozostał do zakończenia realizacji programu. Nie prowadzono rozmów na temat przygotowania POLSUWu do produkcji z Kolejami Ukraińskimi.

Mimo zadanych przez posłów pytań Ministerstwo nie podało wartości księgowej patentu, dokumentacji konstrukcyjnej i technologicznej, liczby i lokalizacji zachowanych, sprawnych zestawów kołowych SUW 2000 oraz POLSUW ani stanowisk przestawczych. W przeszłości stanowiska takie znajdowały się – między innymi – w Zamościu Bortatyczach, Mościskach, Dorohusku, w Zakładach Naprawczych Taboru Kolejowego w Pile oraz Poznaniu (obie firmy upadły), a także w litewskiej Mockawie (Maćkowo). Nie padły też informacje o kosztach utrzymania związanych z systemem aktywów, które Grupa PKP poniosła w latach 2019-2025, ani o przychodach Grupy z ich eksploatacji.

Hiszpańska konkurencja depcze po piętach

Poseł Moskal zwraca uwagę, że w czasie, który upłynął między jego poprzednią i obecną interpelacją w tej sprawie – 18 marca br. – podczas wizyty prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego w Hiszpanii przedstawiciele władz obu krajów podpisali pakiet porozumień o współpracy Kolei Ukraińskich z hiszpańskim zarządcą infrastruktury ADIF oraz firmą inżynieryjną Tria Ingeniería. Jej przedmiotem ma być opracowanie wózka towarowego, umożliwiającego automatyczną zmianę rozstawu kół z 1520 na 1435 mm i odwrotnie (a także na rozstaw iberyjski – 1668 mm). Chodzi o kolejną generację systemu MERCAVE.

– Rząd Hiszpanii sfinansował projekt bezzwrotnym grantem w wysokości ok. 5,5 mln euro – jako pierwszy projekt wartego 200 mln euro programu odbudowy ukraińskiej infrastruktury. Certyfikacja systemu dla sieci ukraińskiej planowana jest na lata 2027-2029 – wskazuje parlamentarzysta. Jak uważa, niepodjęcie przez PKP SA działań na rzecz rozwoju POLSUWu może doprowadzić do utraty szansy rozwojowej polskiego przemysłu kolejowego i utraty rynku ukraińskiego – największego w naszej części Europy – a przez to zaprzepaszczenie gotowego już rozwiązania i zmarnowania włożonego w nie wysiłku polskich specjalistów. Zapowiedział dalsze kroki w celu uzyskania brakujących informacji oraz – być może – złożenie wniosku o kontrolę NIK w tej sprawie.