Po sześciu latach wraca pociąg Baku – Tbilisi

Przywrócenie połączenia kończy wyjątkowo długi okres izolacji komunikacyjnej kraju. Azerbejdżan zamknął swoje granice lądowe już w marcu 2020 roku, tłumacząc decyzję względami sanitarnymi. Choć ruch lotniczy został wznowiony stosunkowo szybko, granice kolejowe i drogowe pozostawały zamknięte znacznie dłużej niż w większości państw regionu. W praktyce oznaczało to całkowite zawieszenie międzynarodowych przewozów pasażerskich koleją.

Jedno z najważniejszych połączeń pasażerskich na Kaukazie

Przed pandemią nocny pociąg Baku – Tbilisi należał do najbardziej rozpoznawalnych połączeń kolejowych na Kaukazie Południowym. Trasa o długości około 550 kilometrów była obsługiwana codziennie przez Azerbejdżańskie Koleje (ADY) we współpracy z Kolejami Gruzińskimi. Pociąg kursował nocą, dzięki czemu umożliwiał wygodną podróż pomiędzy oboma miastami stołecznymi bez konieczności korzystania z transportu lotniczego.

Szczególną popularnością cieszyły się wagony sypialne, zwłaszcza wśród turystów podróżujących po regionie. Połączenie było ważnym elementem tzw. kaukaskiego szlaku backpackerskiego – wielu podróżnych wykorzystywało je podczas przejazdów pomiędzy Azerbejdżanem, Gruzją, Armenią oraz Turcją. Dla części pasażerów była to również alternatywa dla dość kosztownych lotów między dwoma miastami.

Jeszcze przed pandemią przewozy na tej trasie przechodziły stopniową modernizację. W ostatnich latach eksploatacji przed zawieszeniem ruchu na trasie pojawiały się nowoczesne wagony produkcji Stadlera, oferujące standard wyraźnie wyższy niż typowe składy nocne w przestrzeni postsowieckiej. Klimatyzowane przedziały, nowoczesne kuszetki oraz wagony VIP miały przyciągać zarówno pasażerów lokalnych, jak i zagranicznych turystów.

Historia sięga czasów Imperium Rosyjskiego

Kolejowe połączenie Baku i Tbilisi ma długą historię, sięgającą końca XIX wieku. Linia została uruchomiona jeszcze w czasach Imperium Rosyjskiego jako fragment strategicznej magistrali łączącej porty Morza Kaspijskiego z Zakaukaziem i Morzem Czarnym. Budowa trasy miała ogromne znaczenie gospodarcze. Baku było wówczas jednym z najważniejszych ośrodków przemysłu naftowego świata, a kolej umożliwiała szybki transport ropy oraz produktów przemysłowych do portów gruzińskich. Z czasem linia kolejowa stała się także podstawowym połączeniem pasażerskim pomiędzy największymi miastami regionu.

W okresie Związku Radzieckiego połączenie funkcjonowało jako część rozbudowanej sieci kolejowej Kaukazu. Pociągi z Baku kursowały nie tylko do Tbilisi, ale również dalej – do Erywania, Batumi, a nawet Moskwy czy Kijowa. Rozpad ZSRR i konflikty polityczne w regionie doprowadziły jednak do ograniczenia wielu relacji międzynarodowych. Szczególnie mocno ucierpiały połączenia z Armenią, które zostały całkowicie zawieszone w związku z konfliktem o Górski Karabach. Mimo napięć politycznych relacja Baku – Tbilisi przetrwała i przez lata pozostawała jednym z niewielu stabilnych połączeń międzynarodowych na Kaukazie.

Lata izolacji

Wznowienie połączenia ma znaczenie nie tylko transportowe, ale również polityczne i gospodarcze. Azerbejdżan i Gruzja od lat rozwijają strategiczną współpracę infrastrukturalną, której symbolem jest linia Baku – Tbilisi – Kars, uruchomiona dla ruchu towarowego i pasażerskiego do Turcji. Choć połączenia pasażerskie na odcinku do Karsu nadal mają ograniczone znaczenie, sam korytarz transportowy jest istotnym elementem rozwijanego przez oba kraje tzw. Środkowego Korytarza transportowego między Chinami a Europą.

Powrót pociągów pomiędzy Baku i Tbilisi może również pobudzić ruch turystyczny. Gruzja pozostaje jednym z najpopularniejszych kierunków wyjazdowych mieszkańców Azerbejdżanu, a dla zagranicznych turystów możliwość przekroczenia granicy koleją będzie oznaczała powrót wygodnego i stosunkowo taniego środka transportu.

Niepewna kwestia pełnego otwarcia granic

Nie wiadomo jednak, czy wznowienie połączeń kolejowych będzie oznaczało pełne otwarcie granic lądowych Azerbejdżanu dla indywidualnych podróżnych. W ostatnich latach przepisy wjazdowe były wielokrotnie przedłużane, a możliwość przekraczania granicy drogą lądową pozostawała mocno ograniczona. Uruchomienie regularnych pociągów pasażerskich może być pierwszym krokiem do szerszego odmrażania ruchu transgranicznego.

Dla miłośników kolei i podróżników najważniejsze jest jednak samo przywrócenie połączenia. Nocny pociąg Baku – Tbilisi przez lata był jedną z ikon podróżowania po Kaukazie i jednym z ostatnich klasycznych połączeń nocnych w regionie. Po sześciu latach przerwy ponownie wróci na tory.