Berlin. Po kilku latach nowe tramwaje Urbanliner wyjadą na ulice

BVG chwali się, że otrzymało wreszcie homologację na nową generację tramwajów Urbanliner. Odpowiedzialny za certyfikację Urząd Nadzoru Technicznego (TAB) wydał homologację na pierwszy pojazd. Przewoźnik zapowiada, że już od połowy lipca pasażerowie linii tramwajowej M4 będą mogli korzystać z nowych, 50-metrowych tramwajów, które zaoferują więcej przestrzeni i komfortu. – Ostatnie przygotowania do oficjalnego wprowadzenia do ruchu tramwajów w połowie lipca idą pełną parą. Testy i jazdy zapoznawcze rozpoczęły się od 8 lipca. Oznacza to, że Urbanliner pojawi się już w przyszłym tygodniu na berlińskiej sieci połączeń – informuje BVG. Równolegle postępuje również certyfikacja kolejnych pojazdów. Oczekuje się, że flota pojazdów poruszających się po linii M4 wzrośnie w tym roku do około 15 pojazdów, a do 2028 roku podwoi się.

Udostępnienie pierwszego tramwaju było możliwe po przeprowadzeniu obszernego procesu zatwierdzania i certyfikacji, standardowego dla nowych typów pojazdów. Ogólna zasada tych procedur polega na tym, że każdy pojazd jest homologowany indywidualnie i dla konkretnej linii. Proces zatwierdzania dla Urbanlinera dotyczy linii M4, ponieważ pojazdy tej nowej generacji będą właśnie tam eksploatowane. BVG twierdzi jednak, że w przyszłości możliwe jest również wykorzystanie tych pojazdów jednak także na innych liniach.

BVG przyznaje ponadto że w trakcie procesu zatwierdzania tramwajów dla linii M4, konieczne były drobne modyfikacje infrastruktury w rejonie Alexanderplatz. Po przeanalizowaniu projektu, w tunelu metra zainstalowano m.in. dodatkowe podpory, aby zapewnić większe bezpieczeństwo w przypadku scenariusza z wyższym obciążeniem.

Prawie sześć lat od umowy

Przypomnijmy, że Berlin podpisał umowę – wówczas jeszcze z Bombardierem – na dostawę do 117 nowych tramwajów w grudniu 2020 roku. Pierwsze zamówienie obejmowało zaledwie dwadzieścia pojazdów, z czego trzy miały być pięcioczłonowymi tramwajami o długości około 32 metrów, a pozostałych 17 – dziewięcioczłonowymi wagonami o długości 50,89 metra. Pierwotnie zapowiadany termin dostawy miał nastąpić pod koniec 2022 roku, ale z powodu pandemii COVID-19 doszło do pierwszego znaczącego opóźnienia, więc w lutym 2022 roku przewoźnik chwalił się, że budowa pierwszego surowego pudła pojazdu dopiero się rozpoczyna w zakładzie w Budziszynie. Do ukończenia pierwszego tramwaju pozostała jeszcze długa droga. Po testach w zakładzie produkcyjnym, wagon, który otrzymał nową nazwę handlową Urbanliner, został po raz pierwszy zaprezentowany w zajezdni Lichtenberg dopiero 3 lipca 2024 roku.

Zakładano wówczas, że okres testów potrwa niecały rok, a producent otrzyma niezbędne pozwolenia na eksploatację na początku 2025 roku. Media zapowiadały wtedy, że przewozy pasażerskie rozpoczną się w pierwszym kwartale 2025 roku. W międzyczasie Berlin po raz pierwszy zdecydował się skorzystać z opcji i zamówił w styczniu 2025 roku dodatkowych 45 składów (wszystkie o długości 50,89 m). Wraz z pierwszym zamówieniem na 20 tramwajów, miasto zapewniło sobie wystarczającą liczbę tramwajów, aby zastąpić wszystkie wagony serii GT6N (w wersjach GT6NÖ, GT6Nu i GT6N-ZR), których obecnie w Berlinie jest 146 w eksploatacji i które są powszechnie wykorzystywane w składach dwuwagonowych.

Problemem masa pojazdów

Dostawy seryjnych Urbanlinerów przebiegały powoli z powodu braku zezwoleń na przejazdy pasażerskie. Alstom zlecił produkcję tramwajów, ale Berlin nie był w stanie ich odebrać. Opóźnienia początkowo przypisywano problemom czysto technicznym, związanym z oprogramowaniem, ale także z funkcjonalnością sygnału alarmowego czy urządzenia rejestrującego (tachografu). Po usunięciu tych niedociągnięć, w mediach zaczęła się pojawiać kolejna kwestia – masa wagonów.

Pusty tramwaj Urbanliner o długości 50,89 m waży około 63,5 tony, a w pełni załadowany 100 ton. W porównaniu z „bliźniaczą” serią tramwajów GT6N (o długości 53,6 m) nie była to zasadnicza różnica, ponieważ pusty skład był lżejszy tylko o półtorej tony. Istotą problemu była jednak liczba osi, których to GT6N posiada 12, więc średni nacisk na oś wynosi około 5,17 tony. Dla porównania, Urbanliner ma tylko dziesięć osi, więc obciążenie jest tu znacznie większe – 6,35 tony na oś dla pustego pojazdu i około 10 ton dla w pełni załadowanego.

Już pod koniec 2025 roku w mediach zaczęły pojawiać się doniesienia, że obciążenie może być zbyt duże dla niektórych berlińskich mostów i że Urbanlinery mają problem z torem hamowania. BVG początkowo nie komentował tych doniesień, dementując je później jako fałszywe, ale przyznał w końcu, że istnieje inny problem – obawy dotyczące nośności płyty stropowej kluczowego węzła komunikacyjnego na Alexanderplatz, pod którym przebiegają linie metra U2 i U5. To właśnie niepewność związana z Alexanderplatz doprowadziła do tego, że Berlin musiał ponownie przesunąć planowaną datę premiery nowych tramwajów w ruchu, która została już oficjalnie ogłoszona na 16 lutego 2026 r. Niemiecki Urząd Nadzoru Technicznego (TAB – Technische Aufsichtsbehörde) zdecydował, że nie wyda pozwolenia na eksploatację Urbanlinerów, dopóki nie zostanie rozwiązana kwestia płyty stropowej na Alexanderplatz.

Po przeliczeniach wartości obciążeń zmodyfikowano projekt i dodano dodatkowe podpory w tunelach metra, mianowicie dwóch na linii U2 i jednej na linii U5. Pierwsza z nich została zainstalowana pod koniec maja 2026 roku, a pozostałe do końca czerwca. 1 lipca 2026 roku – około trzy lata później niż pierwotnie planowano – ostatecznie uzyskano homologację typu do eksploatacji dla nowych tramwajów.