11 czerwca 2026 r. weszło w życie Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2026/1184 w sprawie wykorzystania zdolności przepustowej infrastruktury kolejowej w jednolitym europejskim obszarze kolejowym. Nowe przepisy zmienią sposób alokacji przepustowości, zwiększą konkurencyjność kolei oraz usprawnią współpracę transgraniczną. Według nowych przepisów pociągi zaczną kursować od 2030 r.
Dotychczasowe ramy prawne (Dyrektywa 2012/34/UE) nie doprowadziły do oczekiwanego wzrostu przewozów międzynarodowych. Nowe rozporządzenie ma to zmienić, realizując cele Strategii na rzecz zrównoważonej i inteligentnej mobilności. Zakłada ona m.in. zwiększenie kolejowych przewozów towarowych o 50% do 2030 r.
Zmiany dla rynku kolejowego
Rozporządzenie zakłada, że oferta zdolności przepustowej ma być jak najlepiej dostosowana do potrzeb przewoźników i spedytorów. Główne korzyści z takiego podejścia to:
- poprawa punktualności i niezawodności przewozów;
- mniejszy negatywny wpływ prac infrastrukturalnych na ruch pociągów;
- większa efektywność dzięki lepszemu planowaniu i koordynacji transgranicznej;
- pełna cyfryzacja procesów alokacji przy użyciu interoperacyjnych narzędzi.
Nowa rola Prezesa UTK i organów regulacyjnych
Przepisy wzmacniają kompetencje krajowych organów regulacyjnych. Prezes UTK otrzyma nowe zadania. Kluczowe będą:
- Kontrola planów zapewnienia zdolności przepustowej – zarządca infrastruktury będzie miał obowiązek przedłożyć projekt planu organowi regulacyjnemu, który może nakazać jego zmianę.
- Monitorowanie i weryfikacja – organ regulacyjny będzie z własnej inicjatywy sprawdzał zgodność działań zarządców z nowymi przepisami, aby zapobiegać dyskryminacji wnioskodawców.
- Współpraca w ramach Europejskiej Sieci Kolejowych Organów Regulacyjnych (ENRRB) zostanie przekształcona i otrzyma nowe uprawnienia, by zapewnić spójność decyzji na poziomie unijnym.
Istotnym elementem nowego systemu będą kary za zmianę praw do zdolności przepustowej, które wykraczają poza ramy rozporządzenia. Stawki wyniosą od 1 do 8 EUR za kilometr trasy, a ostateczne zasady ich nakładania w regulaminie sieci będą wymagały zatwierdzenia przez organ regulacyjny.
Harmonogram wdrażania
Choć rozporządzenie już obowiązuje, jego przepisy będą wdrażane stopniowo. Do 12 grudnia 2027 r. Europejska Sieć Zarządców Infrastruktury (ENIM) opracuje europejskie ramy zarządzania zdolnością przepustową. Pociągi zaczną kursować według rozkładów jazdy przygotowanych w pełni na podstawie nowych przepisów 14 grudnia 2030 r.
Zapisz
się do newslettera:
