Tunel Gottharda: Nowe zalecenia po wypadku z 2023 r.

Do wypadku doszło 10 sierpnia 2023 r. Wykolejenie pociągu towarowego SBB Cargo AG z Chiasso do Bazylei – spowodowane, jak się później okazało, pęknięciem koła w jednym z wagonów – spowodowało długotrwałe ograniczenia przepustowości podziemnej linii (całkowite zamknięcie przez 13 dni, a następnie przez ponad rok ruch tylko po jednym z dwóch torów). Usuwanie skutków, obejmujące m. in. całkowitą wymianę ponad 7 km toru, zakończyło się dopiero we wrześniu roku 2024. Jego koszt wyniósł ok. 150 milionów franków szwajcarskich (blisko 160 mln euro).

W pierwszej połowie 2026 r. Zespół Zadaniowy JNS przeanalizował kolejne przypadki pękniętych i uszkodzonych kół, a także przepisy krajowe opublikowane przez krajowy organ bezpieczeństwa Szwajcarii (NSA CH) 11 września 2025 r. Efektem tych prac jest kolejna aktualizacja raportu JNS dotyczącego procedury zwykłej „Wypadek w tunelu bazowym Gottharda – uszkodzone koła”. Raport końcowy w wersji 5.0 zastąpił wersję 4.1 ze stycznia tego roku.

Nowa wersja raportu zawiera zharmonizowane na poziomie europejskim środki kontroli ryzyka, które mają zapewnić bezpieczeństwo i interoperacyjność systemu kolejowego oraz pozwalają uniknąć wprowadzania odrębnych przepisów krajowych. Środki kontroli ryzyka JNS zastępują pełny zestaw przepisów krajowych wprowadzonych w tym zakresie w Szwajcarii.

Zaktualizowany raport końcowy został opublikowany wraz z dokumentami uzupełniającymi: pełną oceną skutków (Full Impact Assessment), instrukcją roboczą dotyczącą kontroli wzrokowej kół przez podmioty odpowiedzialne za utrzymanie (ECM), dokumentem określającym przebiegi pomiędzy kontrolami dla poszczególnych typów kół i zaktualizowaną listą typów kół poddanych ocenie pod kątem ich porównywalności z typem koła BA 004.

Aktualny raport jest punktem zwrotnym, ponieważ ustanawia unijny konsensus prawny i techniczny. Zastępuje zalecenia szwajcarskiego Krajowego Organu Dochodzeniowego zharmonizowanymi procedurami na poziomie całej Unii Europejskiej.

Dla podmiotów odpowiedzialnych za utrzymanie (ECM) wejście w życie raportu JNS 5.0 oraz powiązanej z nim bezpośrednio Instrukcji Roboczej (Working Instruction v1.0 z 6 sierpnia 2026 r.) oznacza konieczność wdrożenia rygorystycznych i sformalizowanych procedur kontroli oraz rejestracji danych. Zalecenia Instrukcji dla ECM mają charakter obowiązujący. Część środków kontroli ryzyka zamieszczonych w raporcie odnosi się także do certyfikowanych przewoźników kolejowych i należy je wdrożyć do stosowania w oparciu posiadane systemy zarządzania bezpieczeństwem. W drugiej połowie 2026 r. Zespół Zadaniowy JNS będzie kontynuował prace nad kolejnymi zadaniami wskazanymi w raporcie.

Tunel bazowy św. Gotarda otwarto 1 czerwca 2016 r. 57-kilometrowa podziemna linia jest najdłuższym tunelem kolejowym świata. Przed wypadkiem obsługiwała nawet 130 par pociągów na dobę, odpowiadając za ponad 66% całego kolejowego ruchu towarowego kierowanego przez Alpy.