Cyfrowe DSU i karty pomiarowe w zarządzaniu taborem kolejowym. Jak system RCMS eliminuje papier z warsztatów naprawczych

Problem papierowej dokumentacji technicznej

Obsługa papierowych kart pomiarowych w zakładach naprawczych taboru kolejowego generuje szereg problemów operacyjnych. Wąskie rubryki formularzy uniemożliwiają czytelne ręczne wpisanie danych — cyfry i wartości bywają trudne do odczytania, co prowadzi do błędów interpretacyjnych. Przy dużych flotach, gdzie każdy element wyposażenia wymaga osobnej karty, liczba dokumentów na jeden pojazd liczona jest w dziesiątkach, a ich przechowywanie i wyszukiwanie pochłania czas i zasoby.

Poważnym ryzykiem operacyjnym jest gubienie kart oraz brak mechanizmów wymuszających weryfikację dokumentacji przed przywróceniem pojazdu do eksploatacji. W tradycyjnym modelu decyzja o dopuszczeniu lokomotywy lub wagonu do ruchu często opiera się na ustnych potwierdzeniach, a nie rzeczywistych oględzinach i weryfikacji dokumentacji. Przepisy Europejskiej Agencji Kolejowej (ERA) nakładają natomiast konkretne wymogi dotyczące archiwizacji kart i protokołów — zwłaszcza tych sporządzonych podczas dopuszczenia pojazdu do użytkowania i kolejnych przeglądów.

Moduł zarządzania taborem w systemie RCMS

Petrosoft.pl  dostarcza dwa powiązane rozwiązania dla sektora kolejowego.  Bazując na 25-letnim stażu wdrożeniowym,  rozwiązanie stosowanym przez licznych przewoźników i zarządców infrastruktury w Polsce i za granicą. RCMS (Rail Complex Management System) to jego webowa kontynuacja —   zaprojektowana w architekturze trójwarstwowej, działająca w przeglądarce bez konieczności instalacji na stacjach roboczych. Oba systemy pracują na tej samej bazie danych, co oznacza, że przedsiębiorstwa korzystające z RailSoft mogą przechodzić na RCMS ewolucyjnie a nie rewolucyjnie. Jednym z kluczowych modułów, który pomaga w podjęciu decyzji przejścia na RCMS lub jego zakupu są innowacyjne rozwiązania wprowadzone w module  DSU i Kart pomiarowych . Każda lokomotywa i każdy wagon posiada w systemie cyfrowy paszport techniczny zawierający pełen wykaz podzespołów, przypisane punkty pomiarowe z wartościami dopuszczalnymi wynikającymi z DSU producenta, historię wykonanych przeglądów i zaplanowane terminy kolejnych.

Konfiguracja systemu jest bardzo prosta i w pełni elastyczna — operator może definiować odrębne schematy DSU dla każdego typu pojazdu i każdego rodzaju przeglądu. Karty i protokoły ponaparawcze  są
generowane automatycznie bez konieczności ręcznego dobierania wymaganych pól przez pracownika warsztatu. Przy każdym wyłączeniu system generuje listę dokumentów do wypełnienia z podziałem na wymagane i opcjonalne. Takie rozwiązanie ułatwia dobranie formularzy do specyfiki wykonanej naprawy.

Automatyczny monitoring poziomów przeglądów P1–P5

W eksploatacji taboru kolejowego obowiązuje systematyczny harmonogram przeglądów — od codziennych kontroli P1 wykonywanie przy przejęciu pojazdu, przez przeglądy bieżące P2 i pośrednie P3, naprawy bieżące P4, po naprawy główne P5. W RCMS monitorowanie tych poziomów dla całej floty odbywa się automatycznie.

System na bieżąco nalicza kilometry przebiegu i dni eksploatacji każdego pojazdu, porównując te wartości z progami zdefiniowanymi w DSU. Dyspozytor i planista widzą w każdej chwili, ile kilometrów lub dni pozostało do kolejnego przeglądu — bez konieczności sięgania po jakikolwiek dokument papierowy. Po przekroczeniu progu system automatycznie blokuje pojazd, uniemożliwiając jego przypisanie do panelu i wypuszczenie w trasę.

Jest to zasadnicza zmiana w stosunku do tradycyjnego modelu zarządzania: żaden termin przeglądu nie może zostać przeoczony, ponieważ pilnowanie terminów odbywa się systemowo, a nie zależy od pamięci i czujności pracowników dyspozytorni. System przy każdej operacji weryfikuje stan techniczny użytkowanych pojazdów oraz ich elementów wyposażenia np. przeglądy czuwaka czy pantografu które nie są zależne od DSU, informując na bieżąco dyspozytorów czy maszynistów o ewentualnych brakach.

Weryfikacja parametrów w czasie rzeczywistym

Mechanik wypełniający kartę pomiarową w systemie RCMS pracuje z formularzem, który zna dopuszczalne wartości dla każdego punktu pomiarowego — bezpośrednio z konfiguracji DSU. W momencie wprowadzenia wartości wykraczającej poza zakres normy system natychmiast oznacza pole kolorem czerwonym. Jeśli karta zawiera wymagane parametry z przekroczonymi normami, RCMS blokuje możliwość przywrócenia pojazdu do eksploatacji. Zawarty w systemie moduł analityczny zawiera wszystkie archiwalne pomiary wpisane dla konkretnego wyposażenia, odchylenia od normy są przedstawiane w formie wykresów. Dzięki przekazaniu do działu utrzymania informacji z poprzedniego przeglądu ECM przywracający pojazd do eksploatacji może sprawdzić czy dane oprócz poprawności skrajnych z wartości mierzonych są poprawne pod względem technicznym np. czy wprowadzona grubość obrzeza zestawu kołowego nie odbiega drastycznie od ostatnio wprowadzonego pomiaru.

Blokada systemowa przed dopuszczeniem do użytkowania to twarde zabezpieczenie procesowe, a nie komunikat, który można zignorować. Pojazd z nieprawidłowymi parametrami pozostaje wyłączony z eksploatacji do czasu wyjaśnienia niezgodności i zatwierdzenia dokumentacji przez uprawnioną osobę. Mechanizm ten wyklucza możliwość dopuszczenia do ruchu taboru, którego stan techniczny stwarza zagrożenie dla bezpieczeństwa.

Dwupoziomowy proces wyłączenia i przywrócenia do eksploatacji

System RCMS obsługuje oba scenariusze wyłączenia pojazdu z eksploatacji. Rewident lub pracownik utrzymania  może ręcznie zarejestrować wyłączenie wraz z przyczyną (awaria, planowy przegląd, uszkodzenie).

Kroki w formularzu są uzależnione od rodzaju zgłaszanej awarii, ich odpowiednia konfiguracja pozwala na przywrócenie pojazdu do eksploatacji po spełnieniu dwóch warunków jednocześnie: wszystkie wymagane karty pomiarowe muszą być zamknięte bez parametrów oznaczonych jako niezgodne z normą, a uprawniona osoba — na przykład kierownik warsztatu — musi zatwierdzić dopuszczenie . Dopiero połączenie obu warunków pozwoli na przekazanie pojazdu pod oględziny ECM i bezpieczne przywrócenie do eksploatacji.

Każde zdarzenie — wyłączenie, zamknięcie karty, zatwierdzenie, przywrócenie — jest rejestrowane w historii pojazdu z datą, godziną i identyfikatorem użytkownika. Pełny dziennik zdarzeń eksploatacyjnych dla każdej lokomotywy i każdego wagonu jest dostępny w systemie bez ograniczeń czasowych, zgodnie z wymogami archiwizacyjnymi ERA.

Korzyści operacyjne i biznesowe

Elektroniczne karty pomiarowe i automatyczny monitoring przeglądów przekładają się na kilka wymiernych korzyści. Po pierwsze, eliminacja papierowej dokumentacji redukuje czas obsługi administracyjnej przeglądów — pracownicy warsztatu lub/i działu utrzymania nie przepisują danych z kartek, nie szukają zaginionych formularzy ani nie kompletują dokumentacji przed kontrolą.

Po drugie, dostęp do historycznych danych pomiarowych umożliwia obserwację trendów zużycia poszczególnych elementów wyposażenia. Pozwala to planować wymianę części z wyprzedzeniem, co bezpośrednio wpływa na planowanie budżetu utrzymania taboru, a także na weryfikację jakości części dostarczanych i wymienianych przez warsztaty zewnętrzne, oraz jakości przeprowadzanych napraw.

Po trzecie, w przypadku zdarzenia kolejowego system natychmiast dostarcza pełną dokumentację stanu technicznego pojazdu — ze wszystkimi kartami pomiarowymi, datami przeglądów i historią wyłączeń — w formie gotowej do przekazania organom nadzoru i służbom dochodzeniowym.

Zdaniem Mileny Sinackiej, Koordynatora Serwisu Oprogramowania w RailSoft Business Solutions: Posiadanie kart elektronicznych pozwala zaoszczędzić czas i pieniądze. Widząc zużycie elementów wyposażenia, można wcześniej zaplanować budżet wymiany, zweryfikować jakość części wymienianych przez warsztat i w razie zdarzenia kolejowego dostarczyć na czas dane o stanie technicznym pojazdów.

Architektura webowa i zgodność z dyrektywą NIS2

Sektor kolejowy należy do podmiotów kluczowych objętych dyrektywą NIS2. Trójwarstwowa architektura RCMS — warstwa prezentacji w przeglądarce, warstwa aplikacyjna i warstwa danych — została zaprojektowana z uwzględnieniem wymogów cyberbezpieczeństwa: szyfrowana komunikacja HTTPS, uwierzytelnianie dwuskładnikowe (2FA) z tokenami sesyjnymi, gradualne zarządzanie dostępem oparte na rolach użytkowników oraz niemodyfikowalne logi audytowe rejestrujące każdą akcję w systemie z dokładnym znacznikiem czasowym i identyfikatorem użytkownika. Aktualizacje zabezpieczeń są wdrażane centralnie przez Petrosoft.pl bez ingerencji w infrastrukturę klienta. Dla zarządu oznacza to jeden mniej obszar ryzyka regulacyjnego do zarządzania — przy jednoczesnym spełnieniu wymogów NIS2 bez odrębnych nakładów wdrożeniowych.

Zgodność z wymogami UTK i przepisami ERA

Podmioty wykonujące utrzymanie taboru kolejowego w Polsce działają pod nadzorem Urzędu Transportu Kolejowego, który w ramach swoich uprawnień kontrolnych może żądać w każdej chwili dostępu do dokumentacji technicznej pojazdów — kart pomiarowych, protokołów przeglądów oraz rejestrów wyłączeń i dopuszczeń do eksploatacji. Ramy prawne dla tych wymogów wyznaczają przepisy krajowe oraz regulacje Europejskiej Agencji Kolejowej (ERA), w tym zasady archiwizacji dokumentacji sporządzanej podczas dopuszczenia pojazdu do użytkowania i kolejnych przeglądów. RCMS spełnia oba poziomy tych wymagań.

System prowadzi pełną archiwizację i analizę dokumentacji technicznej taboru. Każda karta pomiarowa, każdy protokół przeglądu oraz kompletna historia statusów eksploatacyjnych pojazdu są przechowywane w bazie danych z dokładnymi znacznikami czasowymi i identyfikatorami osób odpowiedzialnych za poszczególne wpisy i zatwierdzenia. Dokumentacja nie może zostać usunięta ani zmodyfikowana bez śladu w systemie, co zapewnia jej integralność zarówno na potrzeby kontroli UTK, jak i wymogów ERA dotyczących okresu przechowywania dokumentacji pojazdowej.

W przypadku kontroli inspektorów UTK przedsiębiorstwo kolejowe jest w stanie natychmiast udostępnić żądane dane bez konieczności przeszukiwania papierowych archiwów i weryfikacji czy wprowadzone dane były prawidłowe. Dokumentacja konkretnego pojazdu, stan techniczny w dowolnym momencie historycznym, przebieg procesu dopuszczenia do eksploatacji, wyniki pomiarów z kolejnych przeglądów — są dostępne w systemie w kilka sekund.

Petrosoft.pl Technologie Informatyczne — producent obu systemów, RailSoft i RCMS — specjalizuje się w oprogramowaniu dla sektora kolejowego od ponad 25 lat. W Polsce system posiada 27 wdrożeń produkcyjnych, obejmujących kilkunastu kolejowych przewoźników towarowych, przewoźnika pasażerskiego, zarządców bocznic, jednostki ECM (Entity in Charge of Maintenance) oraz warsztaty kolejowe. Portfolio uzupełniają
wdrożenia zagraniczne, w tym u litewskiego zarządcy infrastruktury LTG Infra, gdzie system obsługuje ponad 100 stacji kolejowych.