ALISA. Pociąg nocny zaprojektowany od zera!

W ramach projektu badawczego ALISA Instytut Koncepcji Pojazdów DLR oraz firmy TRICON, GETA, satek i k+v kompleksowo na nowo przemyślały ideę pod
róży nocnym pociągiem. Nazwa ALISA pochodzi od niemieckiego określenia Angebotsdifferenziertes, leichtes und innovatives Schlafwagenkonzept, co oznacza „zróżnicowaną ofertowo, lekką i innowacyjną koncepcję wagonu sypialnego”. Celem projektu było opracowanie pojazdu łączącego wysoki komfort i prywatność pasażerów z dużą pojemnością, elastycznością użytkowania oraz ekonomiczną eksploatacją.

Centralnym elementem jest lekka, zoptymalizowana jednostka składająca się z trzech na stałe połączonych wagonów piętrowych o łącznej długości około 46 metrów. Projekt został sfinansowany przez Federalne Ministerstwo Gospodarki i Energii Niemiec (BMWE).

Pociągi nocne: rosnący popyt i większe oczekiwania

Jak podkreśla DLR pociągi nocne przeżywają obecnie renesans w europejskich przewozach dalekobieżnych. Wzrost zainteresowania wynika zarówno z troski o klimat i środowisko, jak i z faktu, że czas spędzony w pociągu może być wygodniejszy i bardziej produktywnie wykorzystany niż podróż samochodem czy samolotem. Jednocześnie pasażerowie mają coraz wyższe oczekiwania, szczególnie wobec wystroju wnętrz. Liczą na dużą przestrzeń, komfort i prywatność. Aby eksploatacja była opłacalna, tabor musi zapewniać jak największą liczbę miejsc, a połączenia powinny kursować często. Dotychczas klasyczne wagony sypialne i kuszetki były projektowane głównie do wykorzystania nocą, pozostając niewykorzystane w ciągu dnia.


– Aby sprostać wszystkim tym wymaganiom, w projekcie ALISA potraktowaliśmy pociąg nocny jako kompletny system. Dzięki lekkiej konstrukcji i cyfrowym metodom projektowania opracowaliśmy oraz zoptymalizowaliśmy strukturę pojazdu. Stworzyliśmy tym samym techniczne podstawy dla pociągu nocnego, który będzie atrakcyjny dla pasażerów i jednocześnie efektywny w eksploatacji – podsumowuje Nicolai Schmauder, kierownik projektu ze strony DLR.

Jak to wygląda w praktyce?

Podczas wrześniowych targów w Berlinie zwiedzający mogli zobaczyć model całego trzywagonowego pociągu w skali 1:10, pełnowymiarowe sekcje wybranych przedziałów, a także skorzystać z aplikacji VR umożliwiającej wirtualny spacer po wnętrzu i konstrukcji wagonu. W ramach projektu przyjęto, że w 3 wagonach powinno się znaleźć miejsce dla 84-106 pasażerów, tj. ok. 2 osób na m2 powierzchni.

Na schemacie poniżej przedstawiono przykładową konfigurację trzywagonowego składu wykorzystującą wszystkie rodzaje miejsce. W dalszej części materiału opisujemy ich układ oraz pokazujemy wizualizację – w galerii znajdziecie zaś zdjęcia makiet w skali 1:1, które zostały pokazane na targach.



Kolorem pomarańczowym oznaczono przedziały podwójne (double cabin), w których po złożeniu foteli i opuszczeniu jednej z leżanek uzyskujemy dwa miejsca do spania. To rozwiązanie znane np. z Amtraka i proponowane także przez NOX.


Wiz. ALISA

Kolorem żółtym oznaczono jednoosobowe przedziały z miejscem do spania rozkładamy ze ściany (na złożony fotel) oraz umywalką. Tutaj uwagę zwraca również wypracowanie miejsca na bagaż i przyjęcie jako standardu lotniczej kabinówki.


Wiz. ALISA

Kolor zielony to standardowe miejsce siedzące, zaś kolorem szarym oznaczono duże indywidualne rozkładane fotele zapewniające wygodną podróż w pozycji leżącej – to rozwiązanie podobne do tego co zobaczyliśmy w gotowych już Flirtach dla Norske Tog.


Wiz. ALISA

Najciekawsze są jednak trzy kolejne rozwiązania. Pierwsze to przedział VIP oznaczony kolorem czerwonym przeznaczony dla dwóch osób i wyposażony w prywatną łazienką. W tym przypadku po złożeniu foteli możemy uzyskać duże podwójne łóżko – ciekawe rozwiązanie dla podróżujących par.


Wiz. ALISA

Kolejne to przedział, a w zasadzie już pokój rodzinny z łazienką, który najlepiej się sprawdzi dla dwójki dorosłych i dwójki dzieci, ale może w nim wygodnie spać aż 6 osób. Podobnie jak przedział VIP mamy w nim dostęp do okien na obie strony wagonu, a do tego jeszcze większą łazienkę. W ciekawy sposób zaaranżowano miejsca do spania dla dzieci, które w razie potrzeby można oddzielić od pozostałej części.


Wiz. ALISA

Bardzo ciekawym rozwiązaniem są fotele motylkowe (Butterfly Seating), które mogą być wykorzystywane w czasie dnia jako dwa zwykłe miejsca siedzące, na których pasażerowie nie siedzą równo obok siebie, pozwalające na konwersje do jednego miejsca leżącego w czasie wykonywania kursów nocnych. Takie rozwiązanie wydaje się być stworzone dla operatorów, którzy będą chcieli maksymalnie wykorzystać posiadany tabor.


Wiz. ALISA

W składzie przewidziano także przedział nocny dla osób z ograniczoną możliwością poruszania się wyposażony w łazienkę. Zapewnia on oczywiście dostęp na wózku inwalidzkim.


Wiz. ALISA

Na obrazkach poniżej pokazano inne warianty aranżacji wnętrza. Te na samej górze zakłada maksymalizację liczby oferowanych miejsc, zaś ten na dole to wariant oferujący najwięcej prywatnych miejsc do spania.



Berlińskie Mockupy

Na targach w Berlinie mogliśmy zobaczyć makiety kilku z projektowanych przedziałów. Największe wrażenie robił przedział rodzinny – widać, że pomyślano tutaj nie tylko o większej liczbie leżanek, ale też o możliwości wygospodarowanie odrębnego miejsca do spania dla dzieci. Gdyby takie przedziały, większe niż niektóre pokoje hotelowe, powstały to rodzice mogliby położyć dzieci spać wcześniej i zamknąć dzieci w wydzielonej części. Niestety takie rozwiązanie ogranicza nieco dostęp do łazienki, ale i tak znacząco zwiększa komfort podróży. W bardzo ciekawy sposób zaaranżowane zostały także miejsca przy stoliku.

We wszystkich przedziałach zdecydowano się na rozwiązanie, w których fotele wykorzystywane w dzień nie służą w nocy do spania. Trzeba je złożyć i rozłożyć leżankę. W Berlinie mogliśmy zobaczyć zarówno przedział pojedynczy jak i podwójny – w obu przypadkach leżanki były wygodne, a pod nimi znajdowało się dodatkowe miejsce na bagaż. Dobre wrażenie robił także przedział z dwoma leżankami umieszczonymi jedna na drugiej.

Nie zobaczyliśmy jednak foteli motylkowych, ale prezentowane makiety nie tworzyły układu takiego jak w wagonie – trudno jest więc ocenić jak w praktyce sprawdzi się zaproponowany i widoczny na schematach czy w modelu układ ze schodami w środkowej części wagonu.


Fot. Łukasz Malinowski

Zdjęcia ze wszystkich mockupów znajdziecie w galerii!

Modułowe podejście dla większej elastyczności

Podstawowa jednostka ALISA składa się z trzech na stałe połączonych wagonów piętrowych. Oba poziomy są w pełni przechodnie. Kilka takich modułów można ze sobą łączyć, dostosowując długość pociągu do trasy, popytu czy sezonu.

Także wnętrze zostało zaprojektowane zgodnie z zasadą modułowości. Standaryzowane segmenty umożliwiają tworzenie różnych konfiguracji bez konieczności projektowania nowego pudła wagonu dla każdej wersji.

Koncepcja wnętrza odpowiada na potrzeby różnych grup pasażerów i segmentów cenowych. Obejmuje klasyczne fotele, rozkładane fotele sypialne, prywatne kabiny jedno- i dwuosobowe, a także większe przedziały dla rodzin oraz osób o ograniczonej mobilności.

Kto opracował wnętrze pojazdu?

Również projekt wnętrza opiera się na modułowości. Agencja projektowa TRICON opracowała koncepcję uwzględniającą różne potrzeby podróżnych i poziomy komfortu. Dzięki składanym i przekształcalnym elementom kabiny sypialne mogą w ciągu dnia pełnić funkcję przestrzeni z miejscami siedzącymi. Oznacza to, że ten sam skład mógłby obsługiwać zarówno połączenia nocne, jak i dzienne.

Już na etapie projektowania zespół ALISA testował i udoskonalał różne układy przestrzenne przy wykorzystaniu technologii rzeczywistości wirtualnej oraz modeli w skali 1:1. Firmy GETA i satek, specjalizujące się odpowiednio w wyposażeniu wnętrz pojazdów szynowych i systemach sanitarnych, wniosły swoje doświadczenie, podczas gdy DLR wraz z k+v Ingenieurgesellschaft odpowiadało za opracowanie oraz optymalizację konstrukcji nośnej pojazdu.

Doświadczenie DLR w lekkich konstrukcjach

Piętrowa konstrukcja, wysoka pojemność oraz oczekiwania dotyczące przestrzeni i komfortu mogą znacząco zwiększać masę wagonu. Dlatego jednym z głównych celów DLR było opracowanie możliwie lekkiej konstrukcji pojazdu.

Inżynierowie zoptymalizowali pudło wagonu tak, aby jak najefektywniej rozkładało i przenosiło działające na nie obciążenia. Badano również możliwość bezpośredniego włączenia kanałów kablowych czy elementów wyposażenia wnętrza do konstrukcji nośnej. Pozwoliło to ograniczyć masę bez zmniejszania przestrzeni użytkowej.

Dalsze oszczędności masy uzyskano dzięki technologiom wielomateriałowym. Analizowano m.in. materiały łączące aluminiowe warstwy zewnętrzne z drewnianym lub aluminiowym rdzeniem o strukturze plastra miodu. Takie rozwiązania zapewniają jednocześnie lekkość i wysoką wytrzymałość.

– Dzięki konsekwentnemu zastosowaniu lekkiej konstrukcji możemy zwiększyć pojemność pociągu o 40 proc. bez wzrostu nacisku na oś, a pasażerowie nie muszą rezygnować z komfortu ani prywatności. Punktem odniesienia była dla nas najnowsza generacja nocnych pociągów Nightjet eksploatowanych przez Austriackie Koleje Federalne (ÖBB) – wyjaśnia Schmauder.