TŚ: Przystanki zapowadane w godce

Chorzowski przewoźnik tramwajowy wprowadził przed kilkoma tygodniami nowe zapowiedzi głosowe. Komunikaty wygłasza gwarą śląską kojarzona z Górnym Śląskiem aktorka Joanna Bartel. Pierwsza wersja nagrań spotkała się z różnymi reakcjami – od pozytywnej oceny wprowadzenia śląskiego do tramwajów po krytykę jakości zapowiedzi. Tramwaje Śląskie postanowiły więc nagrać zapowiedzi powtórnie. Nie zmieni się jednak ich śląski charakter.

Inaczej na Śląsku, inaczej w Zagłębiu

– Zarejestrowane zostały już nowe zapowiedzi przystanków dla wszystkich linii w dwóch wersjach – śląskiej i polskiej literackiej. W górnośląskiej części sieci Tramwajów Śląskich emitowane będą głównie te śląskie, ale będziemy rotować tymi zapowiedziami, natomiast w części zagłębiowskiej będą funkcjonować tylko zapowiedzi w literackim języku polskim – zapowiada Andrzej Zowada, rzecznik prasowy Tramwajów Śląskich. – W tej chwili mamy już inny system głosowej zapowiedzi przystanków, który umożliwił nagranie całych nazw przystanków, a nie – jak było dotychczas – pojedynczych słów, z których komputer w wagonie składał zapowiedzi. Dzięki temu zapowiedzi te brzmią znacznie bardziej naturalnie – zapewnił.

Bartel – ikona Śląska czy stereotypów o nim?

Choć Tramwaje Śląskie były krytykowane także za dobór lektorki (Joanna Bartel znana jest głównie z roli w komediowym serialu „Święta wojna”, w którym Śląsk przedstawiony był w sposób stereotypowy), aktorka czyta także nowe wersje komunikatów – i po polsku, i po śląsku. – Powód wyboru lektora był prosty – pani Joanna jest bardzo lubianą aktorką, która na co dzień posługuje się gwarą, dzięki czemu zapowiedzi w jej wykonaniu brzmią naturalnie – ocenił Andrzej Zowada.

Ważny jest informacyjny charakter komunikatów

Wśród wątpliwości, jakie wzbudziła idea zapowiedzi w mowie regionalnej, pojawiła się także obawa, czy komunikaty będą czytelne dla osób niewładających śląskim. – Zapowiedzi w tramwajach powinny mieć w pierwszej kolejności wymiar informacyjny, a dopiero potem regionalno-kulturowy – zauważa redaktor portalu transport-publiczny.pl Paweł Rydzyński. – Zapowiedzi gwarowe zostały przygotowane tak, by były zrozumiałe dla osób nieposługujących się śląszczyzną. Nazwy przystanków czytane w gwarze nie różnią się od tych w literackiej polszczyźnie na tyle, by były niejasne. Śląski charakter zapowiedzi to w dużej mierze kwestia akcentu, wymowy końcówek, a nie typowych śląskich zwrotów czy nazw. Na przykład – tramwaj to dalej jest tramwaj, a nie bana – podkreślił rzecznik TŚ.

Tramwaje Śląskie chcą być prawdziwie śląskie

Śląski przewoźnik chce podkreślać swoje związki z tradycją regionu. – Nowe zapowiedzi to niejedyny element śląski. Każdy nowy wagon Pesa Twist otrzymał imię, z których znaczna część – ale nie wszystkie – jest imionami śląskimi, np. Zeflik, Truda, Alojz, Bercik czy Cila. Ponadto tapicerka siedzeń nowych i zmodernizowanych wagonów ma element szybu kopalnianego jednoznacznie kojarzącego się z industrialnym charakterem Śląska – mówi Andrzej Zowada.

Gwara śląska – godka – jest jednym z silnych filarów śląskiej tożsamości. Część środowisk walczy o uzyskanie dla niej statusu języka, który pozwoliłby na nadanie mu rangi języka regionalnego. Filolodzy najczęściej określają śląszczyznę jako dialekt języka polskiego składający się z kilku gwar charakterystycznych dla poszczególnych obszarów dużego regionu. Za odrębny język godkę uznała jednak np. Międzynarodowa Organizacja Normalizacyjna (ISO). Używanie śląskiego w kontaktach domowych w ostatnim spisie powszechnym zadeklarowało ponad 500 tys. osób.