Po proteście maszynistów wraca temat czasu pracy

Temat wrócił ze szczególną siłą po ostatnich wydarzeniach na kolei. 11 września maszyniści w całej Polsce przeprowadzili akcję protestacyjną, przejeżdżając przez przejazdy kolejowo-drogowe z prędkością nieprzekraczającą 20 km/h. Pierwotnie działania miały trwać przez całą dobę, jednak Związek Zawodowy Maszynistów Kolejowych zdecydował o ich skróceniu do południa. Powodem była deklaracja ministra infrastruktury Dariusza Klimczaka dotycząca pilnego rozpoczęcia prac nad rozwiązaniami mającymi poprawić bezpieczeństwo na kolei, a także ponownego podjęcia prac nad ustawą o czasie pracy maszynisty.

Związek traktuje deklarację resortu jako pierwszy krok w kierunku rozwiązania problemu, na który – jak podkreśla – środowisko maszynistów zwraca uwagę od wielu lat. Kolejnym ma być zaplanowane na 2 października robocze spotkanie w Ministerstwie Infrastruktury, podczas którego mają rozpocząć się konkretne prace nad proponowanymi rozwiązaniami.

Ustawa, o której mówi się od lat

Pomysł stworzenia odrębnej regulacji dotyczącej czasu pracy maszynistów nie jest nowy. Projekt ustawy pojawiał się już w pracach legislacyjnych, a jednym z głównych argumentów za jego wprowadzeniem było uporządkowanie zasad dotyczących czasu pracy i odpoczynku osób prowadzących pojazdy kolejowe – niezależnie od tego, na jakiej podstawie i dla ilu podmiotów wykonują pracę.

Projekt zakładał m.in. określenie jednolitych norm czasu pracy, wymaganych okresów odpoczynku i zasad pracy w godzinach nadliczbowych. Istotnym elementem miało być także obowiązkowe sumowanie czasu pracy wykonywanej dla różnych podmiotów. Rozwiązanie to ma znaczenie szczególnie w sytuacji, gdy maszynista wykonuje pracę lub świadczy usługi dla więcej niż jednego przewoźnika.

Regulacja miała również precyzyjnie wskazać, jakie czynności należy traktować jako czas pracy maszynisty. Chodzi m.in. o przyjęcie i zdanie pojazdu kolejowego, jego obsługę, dojazd do pojazdu przejmowanego poza stacją macierzystą i powrót po zakończeniu służby, ale również wymagane szkolenia, egzaminy, badania lekarskie i psychologiczne czy udział w postępowaniach i kontrolach dotyczących pracy maszynisty. Projekt przewidywał także szczegółowe zasady dotyczące minimalnego odpoczynku dobowego i tygodniowego.

Jednym z założeń regulacji było również stworzenie bardziej przejrzystego systemu monitorowania czasu pracy. Nadzór nad przestrzeganiem przepisów miał sprawować Prezes Urzędu Transportu Kolejowego, przy jednoczesnym dostępie do odpowiednich danych dla przewoźników, zarządców oraz Państwowej Inspekcji Pracy.

Powrót tego tematu do rozmów pomiędzy stroną społeczną a resortem infrastruktury oznacza, że kwestia czasu pracy maszynistów może w najbliższych tygodniach ponownie stać się jednym z ważniejszych zagadnień regulacyjnych dla branży kolejowej. Dla przewoźników oznacza to konieczność śledzenia nie tylko dalszych losów projektu, lecz także prawidłowego stosowania przepisów obowiązujących już dzisiaj.

Co obowiązuje pracodawców już dziś?

W praktyce pytania dotyczące czasu pracy maszynistów nie ograniczają się jednak do przyszłej ustawy. Pracodawcy już teraz muszą rozstrzygać m.in., od którego momentu należy liczyć czas pracy, jak prawidłowo zapewnić odpoczynek dobowy i tygodniowy, jak rozliczać dojazdy czy w jaki sposób uwzględniać pracę świadczoną przez maszynistę na rzecz kilku podmiotów.

Istotne pozostają również kwestie kontrolne. Czas pracy maszynistów znajduje się w obszarze zainteresowania zarówno Urzędu Transportu Kolejowego, jak i Państwowej Inspekcji Pracy. Z punktu widzenia przewoźników znaczenie mają więc nie tylko same normy dotyczące pracy i odpoczynku, lecz także sposób prowadzenia dokumentacji oraz możliwość wykazania podczas kontroli, że organizacja pracy pozwala na zachowanie wymaganych okresów odpoczynku.

Właśnie tym zagadnieniom poświęcone będzie organizowane 1 października 2026 r. szkolenie online „Czas pracy maszynistów – najnowsze zasady i obowiązki pracodawców”. Temat spotkania jest szczególnie aktualny – szkolenie odbędzie się dzień przed zapowiadanym na 2 października roboczym spotkaniem w Ministerstwie Infrastruktury dotyczącym prac nad ustawą.

Podczas szkolenia omówione zostaną aktualnie obowiązujące przepisy oraz najnowszy projekt ustawy o czasie pracy maszynistów. W programie znalazły się również zagadnienia dotyczące kontroli czasu pracy przez UTK i PIP, zasad udzielania odpoczynku, a także problemów pojawiających się w przypadku wykonywania pracy na rzecz więcej niż jednego przewoźnika. Spotkanie skierowane jest przede wszystkim do osób, które w praktyce odpowiadają za stosowanie tych regulacji – w tym kadry zarządzającej i pracowników działów kadrowych przedsiębiorstw kolejowych.

Powrót dyskusji o specjalnej ustawie pokazuje, że temat czasu pracy maszynistów daleki jest od zamknięcia. Najbliższe tygodnie mogą przynieść odpowiedź na pytanie, czy zapowiedzi resortu przełożą się na faktyczne wznowienie procesu legislacyjnego. Niezależnie od jego dalszego przebiegu przewoźnicy muszą jednak już teraz prawidłowo organizować i rozliczać pracę maszynistów – a ewentualne nowe przepisy mogą oznaczać konieczność dostosowania stosowanych dziś procedur.