Jaworzno: Najstarszy elektrobus w Polsce ma 10 lat

Historia autobusów elektrycznych w Jaworznie zaczęła się od... koncepcji budowy tramwaju. Zaawansowane przygotowania zostały porzucone z powodu komplikacji w ruchu, które stały się widoczne na etapie projektowym, i okrężnego przebiegu linii. – Wtedy zmieniliśmy podejście: jako jedni z pierwszych w Europie zaczęliśmy testować autobusy elektryczne. Przetestowaliśmy wszystkie dostępne wtedy na rynku modele – wspomina prezydent Jaworzna Paweł Silbert.

Przede wszystkim sprawność

W podjęciu decyzji pomogły także wymogi, które trzeba było spełnić, aby uzyskać dofinansowanie z Unii Europejskiej. W 2014 r., gdy przygotowywano SIWZ, spółka miała już tabor spełniający normę Euro 5 – więc wybór napędu elektrycznego był jedyną możliwością wykazania we wniosku „efektu ekologicznego”.

Władze miasta i zarząd PKM za najważniejszy uznały wtedy nie sam zasięg, lecz możliwość sprawnego przewozu liczby pasażerów porównywalnej z autobusami spalinowymi. Ważna była też możliwość podładowania pojazdu po drodze – stąd zakup, oprócz urządzeń do ładowania plug-in, także ładowarek szybkich. Przetarg na pierwszy w mieście (i w Polsce) liniowy autobus elektryczny wygrał Solaris.

Baterie wytrzymują ponad 600 tys. km

Właśnie kupiony wówczas egzemplarz – Solaris Urbino 12 Electric o numerze taborowym 308 – był „bohaterem” dzisiejszej konferencji. Autobus wyjechał na trasę 27 kwietnia 2015 r. od tego czasu przejechał ponad 700 tysięcy kilometrów. Jak odbił się na nim czas i przebieg? – Nadal wygląda bardzo dobrze – podkreślił prezydent. Według prognoz autobus będzie mógł być eksploatowany jeszcze przez ok. 5 lat.

Baterie trakcyjne nie są już oryginalne. Zostały wymienione w 2021 r., choć – jak podkreśla przewoźnik – nie było takiej konieczności. Solaris poszukiwał wówczas na rynku wtórnym baterii, które miały za sobą długą eksploatację dla potrzeb budowanego wraz z Tauronem magazynu energii. Tam trafiły (i służą do dziś) baterie z 308, PKM wykorzystało zaś okazję do modernizacji pojazdu (nowe baterie mają nieco większą pojemność).

Najstarsze elektryczne autobusy przegubowe PKM mają jednak po 600 tys. km przebiegu i nadal oryginalne baterie. Niedługo ogniwa zostaną jednak wymienione. Jak podkreśla przewoźnik, za wszystkie wymiany baterii płaci producent – odbywają się one w ramach gwarancji.

Bilans na plus – mimo chorób wieku dziecięcego

– Nie byliśmy przygotowani na początkowe trudności. Okazało się np., że Solaris nie przewidział tak dużych przebiegów rocznych, jakie jego autobusy osiągały u nas. Tego jednak nie wiedział wtedy nikt w Europie. Stąd awarie i długi czas oczekiwania na dostawę np. silników – wspomina prezes PKM Jaworzno Zbigniew Nosal. Duże zaangażowanie pracowników pozwoliło radzić sobie z licznymi nieprzewidzianymi usterkami.

Ogólna ocena 10-letnich doświadczeń z taborem elektrycznym jest jednak – jak zaznacza – bardzo pozytywna, zarówno od względem eksploatacyjnym, jak i ekonomicznym. – Nie ma odwrotu od elektromobilności. Wiele gmin kupuje dziś autobusy elektryczne tylko z powodu wymogów ustawowych. My chcemy to robić, bo takie pojazdy dobrze służą mieszkańcom – deklaruje prezes. Wkrótce całą flota PKM ma stać się zeroemisyjna.

Jaworzno – poligon testowy dla innowacji

PKM przygotowuje już pionierskie w skali Polski inwestycje, które pozwolą spółce na niezależność energetyczną. Dzięki zadaszeniu placu manewrowego i pętli przy ul. Krakowskiej z magazynem energii postanie wielka farma fotowoltaiczna. Miasto złożyło już wniosek o dofinansowanie. Własny prąd ma pozwolić w przyszłości – gdy dofinansowania z UE nie będą już tak łatwo dostępne – na kupowanie kolejnych autobusów elektrycznych już z własnych środków.

Również następne kontrakty na autobusy elektryczne zdobywała w przetargach polska firma. Konstrukcja w kolejnych dostawach była udoskonalana. – W trakcie eksploatacji zgłaszaliśmy uwagi, a producent wprowadzał je w kolejnych seriach – wspominał prezydent. Były one stosowane także w pojazdach przeznaczonych dla innych odbiorców. Przykładem takiej modyfikacji jest możliwość ogrzewania wnętrza autobusu w trakcie ładowania. – Niewielka zmiana w wewnętrznych protokołach ładowarki pozwoliła jeździć dłużej, a autobus wyjeżdża na miasto już nagrzany – podkreślił.

Większość pracy przewozowej już „w prądzie”

PKM przedstawiło najważniejsze dane statystyczne związane z dziesięcioleciem eksploatacji taboru elektrycznego. Spółka ma dziś 49 autobusów elektrycznych i 1 hybrydowy, co stanowi większość jej floty. 23 autobusy spalinowe są wykorzystywane głównie na linii A (jako międzymiastowa jest ona trudna do elektryfikacji – część jej trasy przebiega poza terenem Jaworzna), na dodatkach szczytowych i w rezerwie. Dyspozytorzy w trosce o ciszę unikają kierowania ich na brygady kursujące po godzinie 20.

Łączny przebieg wszystkich naszych elektrobusów w ciągu 10 lat to 24,5 mln km. W ubiegłym roku autobusy elektryczne PKM Jaworzno wykonały ponad 4,2 mln km łącznego przebiegu (83% zaplanowanej pracy przewozowej na wszystkich liniach). Po dostawie kolejnych 7 wskaźnik ten ma wzrosnąć powyżej 90%. Przebieg roczny z 2024 r. wyniósł rekordowe 104 tys. km (przy średniej dla miast wielkości Jaworzna na poziomie 70-80 tys.) – Nie jest więc prawdą, że autobusy elektryczne są mniej sprawne – podkreślają przedstawiciele spółki.

Elektrobusy wygrywają kosztami eksploatacji

Koszty serwisowe taboru elektrycznego są nawet o 40% w skali roku niższe od spalinowych, a koszt przejechania 100 km – przeszło dwukrotnie mniejszy. Z nawiązką wynagradza to wyższe o nieco ponad milion złotych za sztukę koszty zakupu. W dodatku brak dziś dostępnych dofinansowań na autobusy spalinowe, podczas gdy na elektryczne można pozyskać je z UE w wysokości nawet 85%.

Nawet biorąc pod uwagę konieczność zakupu i utrzymania specjalistycznej infrastruktury do ładowania, w skali przedsiębiorstwa i miasta bilans jest korzystny. W całym mieście działa 14 stacji szybkiego ładowania i 20 ładowarek plug-in. Poziom naładowania baterii w każdym z autobusów można monitorować ze stanowiska dyspozytora w zajezdni.

Kolejnych 7 Urbino Electric

Dziś podpisano z Solarisem umowę zakupu kolejnych 7 autobusów. Zostaną one dostarczone w drugiej połowie roku. – Autobusy elektryczne są tańsze w eksploatacji, efektywne, nie wymagają dużego warsztatu, są ciche, pasażerowie je lubią. To lepszy, wygodniejszy i przyjazny transport – wylicza ich zalety prezydent miasta. Jak dodaje, między innymi dzięki nim komunikacja miejska od wielu lat niezmiennie dostaje bardzo pozytywne wyniki w badaniach opinii mieszkańców na temat miasta (średnia powyżej 4 w skali 1-5).

Dalsze plany inwestycyjne obejmują elektryfikację linii A, dziś obsługiwanej głównie autobusami spalinowymi (jej pętle mają zostać doposażone w ładowarki. Na pętli pod dworcem Szczakowa ma zostać ustawione drugie takie urządzenie. PKM chce też przyspieszyć wymianę taboru, którego średni wiek wynosi dziś 7 lat.

Nie będzie natomiast na razie zakupów taboru wodorowego. Jak uzasadnia spółka, byłyby one nieopłacalne z powodu wysokich cen wodoru.