Zaporoże: Ubywa linii i... zajezdni

Zaporoże to jedno z większych miast wschodniej Ukrainy – ma ponad 750 tys. mieszkańców. Rzadko bywa jednak odwiedzane przez turystów, bo ma krótki rodowód i typowo przemysłowy charakter. Choć kojarzone jest głównie z fabryką AwtoZAZ, w której powstawały znane także z polskich dróg zaporożce, działa tu także wielka huta, a w dzielnicy przemysłowej pracuje wiele mniejszych zakładów m.in. przemysłu chemicznego.

Sieć od dwóch dekad pogrążona w kryzysie

Jak na warunki postradzieckie, Zaporoże dysponuje dość rozbudowaną i sprawną siecią komunikacji tramwajowej o długości niemal stu kilometrów. Od czasu odzyskania przez Ukrainę niepodległości system miejskiego transportu szynowego znajduje się jednak w stanie permanentnego kryzysu. Najpierw wywołało go gwałtowne spowolnienie tempa wymiany taboru, później pogłębiło typowe dla lat 90. nastawienie władz miasta, które próbowały stopniowo zmniejszać rolę tramwaju na rzecz komunikacji drogowej.

I tak sieć kurczyła się o ważne odcinki – w 2004 r. zniknęły odnogi do Portu im. Lenina i do Pałacu Sportu. Przed dwoma laty wprowadzono dalsze cięcia, zawieszając kursowanie dwóch linii, tym razem niewiążące się jednak z zaprzestaniem obsługi kolejnych ulic. Obecnie funcjonuje więc już tylko osiem połączeń (w 2015 r. dziesięć, w 2005 r. dwanaście, w 2003 r. piętnaście). Najciekawsza wydaje się jednak rezygnacja z utrzymywania drugiej zajezdni tramwajowej znajdującej się na wysuniętym poza miasto obszarze przemysłowym (została ona zakonserwowana, by można było ewentualnie uruchomić ją ponownie w przyszłości).

Najmłodszy wagon ma już dwanaście lat

Znajdowała się ona na końcu długiej odnogi prowadzącej do pętli Pawło Kiczkas (jeszcze kilkaset metrów za krańcem) i obsługiwała głównie linie rozpoczynające tam bieg. W ostatnich latach eksploatacji jej rolę ograniczano i zakład wystawiał brygady tylko na trzy trasy (w 2005 r. na pięć). Wciąż pozwalała ona jednak znacząco zmniejszyć liczbę kilometrów pokonywanych tylko po to, by podesłać wagon na linię. Część tras w ogóle nie docierała bowiem do centrum miasta, a na linie łączące zakłady z dzielnicami mieszkalnymi czy ze śródmieściem wagony mogły wyjeżdżać rano, od razu zabierając pracowników wychodzących z nocnej zmiany.

Peryferyjna baza miała jednak również istotne wady. Silne zanieczyszczenia chemiczne emitowane przez sąsiednie zakłady sprzyjały bowiem korodowaniu pojazdów, więc okres ich eksploatacji był relatywnie krótszy. Po przeniesieniu wagonów do leżącej w centrum zajezdni nr 1 dysponuje ona obecnie 95 wagonami liniowymi, z czego aż 94 to tatry modeli T3 i T6. Jedynym wyjątkiem jest tramwaj K1 produkcji dniepropietrowskich zakładów Piwdienmasz z 2005 r., który pozostaje najmłodszym pojazdem w parku taborowym.

Normalny bilet za trzydzieści groszy

Należy spodziewać się, że kolejne lata przyniosą dalsze ograniczanie roli tramwaju, zwłaszcza że najstarsze eksploatowane tatry pochodzą jeszcze z lat 70. zeszłego stulecia, a obecna sytuacja geopolityczna przekreśla szanse na gruntowną wymianę taboru, którą zatrzymano w zasadzie w roku 1995. Wraz z upadkiem części zakładów zmniejsza się także sens utrzymywania części odnóg, zwłaszcza obsługiwanej przez „ósemkę” trasy do pętli Kremnijpolimer. Na razie można tam jednak pojechać, podobnie jak każdą inną linią, za 2 hrywny (ok. 30 gr). Wygodne, sypialne połączenia kolejowe pozwalają dotrzeć do Zaporoża bezpośrednio ze Lwowa – podróż trwa mniej niż dobę.