Miliony euro dla Polski na transport. Jak walczyć z ubóstwem komunikacyjnym.

ETS2 i SFK – unijna polityka klimatyczna wkracza na ulice

Unia Europejska nie zwalnia tempa w walce ze zmianami klimatu. W ramach inicjatywy „Fit for 55”, państwa członkowskie zobowiązały się do redukcji emisji gazów cieplarnianych o 55% do 2030 r. Jednym z kluczowych narzędzi ma być nowy system ETS2, który od 2027 r. obejmie m.in. sektor transportu. To oznacza, że emisje generowane przez nasze codzienne podróże – do pracy, szkoły, lekarza – będą kosztować więcej. I to dosłownie.

Ten mechanizm ma zmotywować obywateli do przechodzenia na bardziej ekologiczne formy mobilności, ale jednocześnie niesie ryzyko wzrostu kosztów transportu, szczególnie dla osób o niższych dochodach. Dlatego równolegle z ETS2 uruchomiony zostanie Społeczny Fundusz Klimatyczny, z budżetem sięgającym 65 mld euro, z czego aż 11,4 mld euro ma trafić do Polski. Środki te mają łagodzić skutki społeczne nowej polityki i wspierać inwestycje w niskoemisyjną mobilność.

Rower jako narzędzie polityki społeczno-klimatycznej

Choć rower, często kojarzy się raczej z rekreacją, coraz więcej dokumentów i analiz pokazuje, że to właśnie transport rowerowy może odegrać kluczową rolę w realizacji celów SFK. Z jednej strony – jest niskoemisyjny, zdrowy i niemal bezkosztowy w codziennym użytkowaniu. Z drugiej – może być skutecznym narzędziem walki z ubóstwem transportowym i wykluczeniem komunikacyjnym.

Raport ZDG TOR zwraca uwagę, że wiele osób dotkniętych ubóstwem transportowym nie ma możliwości zakupu samochodu elektrycznego, a nawet biletu miesięcznego. Tymczasem odpowiednio zaprojektowana polityka rowerowa – obejmująca dofinansowanie zakupu rowerów, rozwój infrastruktury, wsparcie dla mikromobilności i integrację z transportem publicznym – może stać się skuteczną formą wsparcia osób i społeczności znajdujących się w trudnej sytuacji.

Co ważne, artykuł 8 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/955 z dnia 10 maja 2023 r. otwiera możliwość finansowania infrastruktury i zakupu rowerów ze środków SFK – o ile tylko państwo członkowskie zdecyduje się to wpisać do swojego krajowego Planu Społeczno-Klimatycznego.

Samorządy mają głos – czas wpisać rowery do planów!

Minister właściwy ds. rozwoju regionalnego ma czas do połowy 2025 roku na opracowanie Społecznego Planu Klimatycznego. Dokument będzie podstawą dla rozdzielania środków z SFK i musi zawierać konkretny katalog inwestycji i działań – również na poziomie lokalnym i regionalnym. Warto zaznaczyć: w planie można, ale nie trzeba uwzględniać transportu rowerowego.

Natomiast, jeśli nie wpiszemy rowerów do planu teraz, możemy stracić szansę na ich dofinansowanie w kolejnych latach. A rowery to nie tylko infrastruktura – to także narzędzie walki z ubóstwem i wykluczeniem transportowym, poprawa dostępu do edukacji, pracy, ochrony zdrowia – szczególnie w mniejszych miejscowościach i na terenach wiejskich.

Warto, by polskie samorządy i partnerzy społeczni włączyli się w proces konsultacji Planu Społeczno-Klimatycznego i wspólnie zadbali o to, by transport rowerowy znalazł się jako jego ważny element. W ten sposób możemy połączyć cele klimatyczne z realną poprawą jakości życia mieszkańców.


Pełny raport „Rowerem ku lepszej przyszłości dzięki europejskim środkom społeczno-klimatycznym” można pobrać na stronie zdgtor.pl. To obowiązkowa lektura dla samorządowców, planistów, organizatorów transportu i wszystkich, którzy szukają odpowiedzi na pytanie: jak zintegrować cele klimatyczne z polityką społeczną i lokalną mobilnością?