Łukasz Pastor, Rynek Kolejowy: Czy pańskim zdaniem plany transportowe to krok w dobrym kierunku? Czy ich wprowadzenie uporządkuje sytuację w transporcie publicznym?

Bogusław Kowalski, ekspert w Zespole Doradców Gospodarczych TOR: Wprowadzenie planów transportowych jako głównego narzędzia kształtowania publicznego transportu zbiorowego oparte jest o doświadczenia wynikające ze stosowania takiego rozwiązania np. w Niemczech. Tam sprawdziły się i stały się głównym elementem stabilizującym cały system komunikacji pasażerskiej. Takie też są intencje polskiego ustawodawcy. Wiele jednak zależy od praktyki. Jak zapisy prawne zostaną wdrożone i jak będą stosowane. Jeśli władze samorządowe dużych jednostek administracyjnych, na których nałożono obowiązek uchwalenia planów transportowych potraktują to jedynie jako kolejne dokuczliwe zobowiązanie, które trzeba „odfajkować”, to korzyści mogą być niewielkie. Ale jeśli dostrzegą nowe możliwości jakie dzięki temu uzyskują w zakresie planowania, organizowania i zarządzania transportem publicznym to jestem pewien, że przyniesie to pozytywne efekty.

W Ministerstwie Transportu trwają prace nad pierwszym planem transportowym - czy uważa pan, że przygotowanie jednego dokumentu, z którym zgodne mają być pozostałe plany, obejmującego całość transportu publicznego w Polsce, jest w ogóle realne?

Krajowy plan transportowy będzie dotyczył przede wszystkim międzynarodowych i międzywojewódzkich pasażerskich przewozów kolejowych wykonywanych w ramach służby publicznej, czyli dotowanych z budżetu państwa. Za nie minister transportu jest bezpośrednio odpowiedzialny. Plan krajowy będzie miał fundamentalne znaczenie dla takich przedsiębiorstw jak PKP Intercity bo da możliwość podpisania umowy z nimi nawet na 15 lat. Określi również siatkę dotowanych połączeń międzynarodowych i międzywojewódzkich. Opisane w planie relacje tego typu będą wiążące dla jednostek niższego szczebla. Oznaczać to będzie np. potrzebę integracji regionalnych i lokalnych systemów transportowych z takimi połączeniami, jeśli będą występowały na danym terenie. Oprócz tego krajowy plan będzie wskazywał ogólne ramy organizacji transportu publicznego wynikające z centralnych dokumentów strategicznych dotyczących np. planowania przestrzennego lub ochrony środowiska, ale nie będzie ingerował w kompetencje władz samorządowych, które poruszając się w tych ramach będą nadal miały swobodę kształtowania komunikacji na swoim terenie.

Czy plany transportowe będą trwałe? Wydaje się, że mogą ulegać częstym zmianom. Czy ich wprowadzenie nie będzie problematyczne?

Plany transportowe, jako akty prawa miejscowego, nie są tworzone tylko na określony czas. Ale mogą ulegać modyfikacjom. Jeśli zostaną wykonane solidnie zmiany nie powinny być zbyt częste. Tym bardziej, że ich przeprowadzenie nie będzie takie łatwe. Za każdym razem musi to być uchwała organu stanowiącego lokalne prawo z przejściem pełnej procedury przy tym wymaganej. Potrzebne są konsultacje i w pewnym zakresie uzgadnianie z sąsiednimi jednostkami. A transport publiczny to jedna z kompetencji samorządu, która najbardziej interesuje mieszkańców. Zbyt częste majstrowanie przy planie transportowym może spotkać się z bardzo negatywnym odbiorem społecznym. Trzeba tez pamiętać, że plan jest podstawą zawierania umów z przewoźnikami. Jeśli zmiana w planie przyniesie szkody takiemu przedsiębiorstwu ma ono pełne prawo dochodzić odszkodowania od samorządu. Dlatego warto już na samym początku solidnie przyłożyć się do przygotowania dojrzałego planu transportowego.

Na jakie problemy mogą natknąć się samorządy, które są odpowiedzialne za stworzenie planów transportowych, podczas ich przygotowywania?

Największe wyzwanie dotyczy oceny i prognozy potrzeb przewozowych. Do tego niezbędne są badania ruchu. Trzeba też zwrócić uwagę na zadania związane z budową zintegrowanego systemu transportowego. Ustawa np. jednoznacznie zobowiązuje organizatora, czyli samorząd, do dostarczenia pasażerowi pełnej i aktualnej informacji o rozkładach jazdy wszystkich przewoźników. Trzeba opracować sposób wywiązania się z tego obowiązku i zapisania go w planie transportowym. Istotne są postanowienia dotyczące sposobów finansowania. Po raz pierwszy w ustawie pojawia się pojęcie godziwego zysku dla przewoźnika i procedury jego ustalania. Samorządy gminne mogą też inwestować w przystanki i dworce, a za korzystanie z nich pobierać opłaty. To też powinno się znaleźć w planie transportowym

Czy pańskim zdaniem samorządy mają odpowiedni potencjał, aby je przygotowywać samodzielnie? Samorządy regionalne wciąż "uczą się" kolei, a co z powiatami i gminami?

Znaczna część „wsadu” do planu transportowego może być przygotowana siłami własnymi samorządów. Ale plan transportowy ma tworzyć spójny system tworzony na lata i uwzględniający wiele aspektów. Przykładem jest transport kolejowy, który chociaż jest w dyspozycji ministra, marszałków i prezydentów dużych aglomeracji musi być wkomponowany także w organizację transportu publicznego w powiatach i mniejszych miastach. Tak, aby duże pieniądze budżetowe angażowane co roku w tę formę przewozów były jak najefektywniej wykorzystane. Dlatego przy tworzeniu planów tam, gdzie nie wystarczy sił własnych warto skorzystać z pomocy specjalistów.

Plany transportowe, podmioty odpowiedzialne za ich wdrażanie oraz rola tych aktów prawnych to główne tematy konferencji organizowanej przez Wydawnictwo Rynek Kolejowy we współpracy z ZDG TOR (Partner Merytoryczny). Spotkanie odbędzie się 29 lutego w Warszawie.

Więcej informacji na temat konferencji, projekt programu oraz formularz rejestracyjny można znaleźć tutaj.