Rynek Kolejowy: Dlaczego w transporcie kolejowym potrzebujemy systemu zarządzania bezpieczeństwem?

Ryszard Węcławik, dyrektor działu bezpieczeństwa ruchu kolejowego w Zespole Doradców Gospodarczych TOR: Kolej, rozumiana jako zespół działań mających na celu przewozy osób i rzeczy, sama jest systemem, który wymaga zunifikowanych, powtarzalnych rozwiązań tak aby zapewnione było bezpieczne prowadzenie ruchu pociągów i wykonywanie przewozów osób i rzeczy. Niezwykle istotne jest aby działania wykonywane w różnych miejscach systemu kolejowego, przez różnych uczestników procesu przewozowego i procesu prowadzenia ruchu pociągów były tak zunifikowane, aby nieistotne było kto i gdzie je realizuje. Stworzenie takich warunków możliwe jest jedynie wówczas, gdy stosowane są przez wszystkich uczestników procesu transportowego koleją te same normatywy i wymagania oraz zbieżne procedury postępowania. Właśnie zapewnienie bezpiecznego zarządzania działaniem uczestników procesu transportu osób i rzeczy, czyli zarządcy infrastruktury lub przedsiębiorstwa kolejowego (które nie wiadomo czemu w prawie krajowym nosi miano przewoźnika kolejowego co sprawia, że w użyciu są dwa terminy o niejasnym znaczeniu), jest głównym celem systemu zarządzania bezpieczeństwem na kolei. System ten, podobnie jak koncepcja innych systemów zarządzania, powinien być zorientowany procesowo i zawierać opis stosowanych przez przedsiębiorstwa kolejowe i zarządców infrastruktury kolejowej procesów i procedur związanych z bezpieczeństwem, które można poddać niezależnym audytom. Audyty mają za cel dokonywanie oceny zgodności stosowanych procedur i procesów z rzeczywistym działaniem podmiotów oraz zgodności z przyjętymi wymogami dla tych działań.

Co jest podstawą dla tworzenia procedur zarządzania bezpieczeństwem?

Mamy dwa zakresy źródeł prawa określającego zasady tworzenia i zarządzania systemów zarządzania bezpieczeństwem w transporcie kolejowym. Jeden to acquis communautaire, czyli wspólnotowy dorobek prawny i zapisy prawa polskiego. Dlaczego należy rozróżniać te dwa źródła prawa w zakresie tworzenia, zarządzania i stosowania regulacji dotyczących systemów zarządzania bezpieczeństwem w transporcie kolejowym? Ponieważ polskie rozwiązania nie zawsze są zgodne, a często wręcz odmienne, od zalecanych rozwiązań w dyrektywach i co najbardziej dziwne - odmienne od rozwiązań ustanowionych w rozporządzeniach lub decyzjach wykonawczych Komisji Europejskiej, które jako państwo członkowskie obowiązani jesteśmy stosować bezpośrednio, tj. bez tzw. transpozycji do prawa polskiego.

Jakie są najważniejsze dokumenty stanowiące o zarządzaniu bezpieczeństwem w wykonywaniu przewozów i prowadzenia ruchu kolejowego?

Kluczową regulacją w tym zakresie jest dyrektywa nr 2001/49/WE z dnia 29 kwietnia 2004 r. zwana dyrektywą bezpieczeństwa kolei. Patrząc na datę jej uchwalenia przez Parlament Europejski i Radę pamiętać należy, że dokonano do niej 17 poprawek i zmian aktualizujących lub uzupełniających wspólnotową wizję ustanowienia wspólnych ram regulacyjnych dla bezpieczeństwa kolei. Pozwoliłyby one - tam gdzie to jest konieczne – na zastąpienie tymi wspólnymi standardami stworzone do tej pory przez Państwa Członkowskie głównie dla linii krajowych, w oparciu o krajowe koncepcje techniczno-operacyjne swoje własne przepisy i standardy bezpieczeństwa. Należy przy tym pamiętać, że wszystkie te działania zmierzają do utworzenia jednego rynku kolejowych usług transportowych – działania zainicjowanego dyrektywą Rady 91/440/EWG z dnia 29 lipca 1991 r. w sprawie rozwoju kolei wspólnotowych. Istniejące różnice w zasadach, podejściu i kulturze utrudniały i utrudniają przełamanie barier technicznych i stworzenie podstaw dla międzynarodowego transportu kolejowego.

Zapisy dyrektywy bezpieczeństwa winny być, tam gdzie wskazuje ona to jako zobowiązanie dla państw członkowskich, transponowane do prawa krajowego. Natomiast wydawane rozporządzenia i decyzje Komisji Europejskiej mają być stosowane wprost. Takimi kluczowymi rozporządzeniami wynikającymi z dyrektywy bezpieczeństwa są: rozporządzenie Nr 881/2004 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustanawiające Europejską Agencję Kolejową (ERA), Nr 653/2007 Komisji (WE) z dnia 13 czerwca 2007 r. w sprawie stosowania wspólnego europejskiego wzoru certyfikatów bezpieczeństwa i wniosków o ich wydanie, Nr 352/2009 Komisji (WE) z dnia 24 kwietnia 2009 r. w sprawie przyjęcia wspólnej metody oceny bezpieczeństwa w zakresie wyceny i oceny ryzyka, Nr 1158/2010 Komisji (WE) z dnia 9 grudnia 2010 r. w sprawie wspólnej metody oceny bezpieczeństwa w odniesieniu do zgodności z wymogami dotyczącymi uzyskania kolejowych certyfikatów bezpieczeństwa i Nr 1169/2010 Komisji (WE) z dnia 10 grudnia 2010 r. w sprawie wspólnej metody oceny bezpieczeństwa w odniesieniu do zgodności z wymogami dotyczącymi uzyskania kolejowych autoryzacji w zakresie bezpieczeństwa oraz Nr 445/2011 Komisji (UE) z dnia 10 maja 2011 r. w sprawie systemu certyfikacji podmiotów odpowiedzialnych za utrzymanie w zakresie obejmującym wagony towarowe. Natomiast podstawą i odniesieniem ujednolicenia wymogów dla podsystemów systemu kolei, zarówno strukturalnych (infrastruktura, energia, sterownie i tabor) jak i funkcjonalnych (ruch kolejowy, utrzymanie i aplikacje telematyczne dla przewozów) są wydawane jako decyzje Komisji odpowiednie Techniczne Specyfikacje Interoperacyjności (TSI). Niezwykle przydatnymi narzędziami w zakresie tworzenia, zarządzania i audytowania systemów zarządzania bezpieczeństwem są wydawane, głównie przez Europejską Agencję Kolejową (ERA), dokumenty pozalegislacyjne w postaci wytycznych, przewodników, poradników i kodeksów dobrych praktyk.

Jakie polskie dokumenty regulują zarządzanie bezpieczeństwem w ruchu kolejowym?

Krajowe rozwiązania systemu prawnego w tym zakresie głównie zawarte są w trzykrotnie gruntownie zmienianej ustawie z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym – nie liczę tu poprawek poprawiających błędne zapisy i zmiany do zmian – w celu transpozycji zapisów dyrektywy bezpieczeństwa oraz nie wiedzieć po co rozporządzeń Komisji. Wydane zostały również przepisy wykonawcze do ustawy w postaci rozporządzeń ministra właściwego ds. kolei, których w tym zakresie wydano 10. Kluczowymi rozporządzeniami są: Rozporządzenie Ministra Transportu z dnia 12 marca 2007 r. w sprawie warunków oraz trybu wydawania, przedłużania, zmiany i cofania autoryzacji bezpieczeństwa, certyfikatów bezpieczeństwa i świadectw bezpieczeństwa, Rozporządzenie Ministra Transportu z dnia 5 grudnia 2006 r. w sprawie sposobu uzyskania certyfikatu bezpieczeństwa, Rozporządzenie Ministra Transportu z dnia 19 marca 2007 r. w sprawie systemu zarządzania bezpieczeństwem w transporcie kolejowym.

Wydawnictwo Rynek Kolejowy oraz CS Szkolenie i Doradztwo Sp. z o.o. zapraszają do udziału w dwudniowej konferencji poświęconej zarządzaniu bezpieczeństwem w transporcie kolejowym. W czasie spotkania poruszone zostanie szereg zagadnień dotyczących najważniejszych problemów z dziedziny zarządzania bezpieczeństwem. Wśród prelegentów są m. in.: szef działu bezpieczeństwa Europejskiej Agencji Kolejowej Thierry Breyne, prezes PTK KOLTAR Piotr Golemo, prezes Stowarzyszenia Doradców ds. Bezpieczeństwa Przewozu Towarów niebezpiecznych Koleją Krzysztof Irmiński oraz eksperci z Zespołu Doradców Gospodarczych TOR.

Konferencja odbędzie się w dniach 9-10 lutego 2012 r. w Warszawie, w siedzibie CS Szkolenie i Doradztwo przy ul. T Edisona 2. Patronat nad konferencją objął Urząd Transportu Kolejowego.

Więcej szczegółów na temat konferencji znajdziesz tutaj.

ORGANIZATORZY:

Wydawnictwo Rynek Kolejowy

CS Szkolenie i Doradztwo sp. z o.o.

 PATRONI:

Urząd Transportu Kolejowego

Transportowy Dozór Techniczny

Stowarzyszenie Doradców ds. Bezpieczeństwa Przewozów Niebezpiecznych Koleją

PKP Polskie Linie Kolejowe SA

PATRONI MEDIALNI:

Rynek Kolejowy

Rynek-kolejowy.pl

Rynekinfrastruktury.pl